H κρίση της αριστεράς, η έννοια της «ηγεμονίας», ο φόβος του «κόσμου» μπροστά στην κρίση, και η λύση της αυτονομίας και της ελευθεριακής αναρχίας (Του Γιάννη Κ.)

Επειδή προέρχομαι απο την αριστερά και ήμουν για χρόνια μέλος του ΣΥΝ είπα να γράψω δυό κουβέντες για τα τρέχοντα γεγονότα στον ΣΥΝ και στον ΣΥΡΙΖΑ. Πιστεύω πως η αρρώστεια της αριστεράς είναι ανίατη και προέρχεται απο όλο το ιστορικό, θεωρητικό, φιλοσοφικό και πολιτικό της παρελθόν το οποίο αποδείχτηκε ανεπαρκές για την ανατροπή του καπιταλισμού και το χτίσιμο μιας ζωής χωρίς εκμετάλλευση. Μαζί όμως με αυτόν τον γενικό παράγοντα, ειδικά για την ελληνική αριστερά ισχύει κι ένας ακόμα: Η πλήρης αδυναμία να γίνει μια σωστή ανάλυση της ελληνικής πραγματικότητας απο την σκοπιά της ταξικής σύνθεσης, των κοινωνικών υποκειμένων και των συσχετισμών εξουσίας.

Μια τέτοια ανάλυση θα μπορούσε υπο προυποθέσεις να σώσει την ελληνική αριστερά και αντί για την εξαφάνιση τύπου Ιταλίας ή Ισπανίας να την οδηγήσει σε ένα δρόμο ανασυγκρότησης τύπου Πορτογαλίας ή Γερμανίας. Με μια τέτοια αριστερά ίσως και να υπήρχε χώρος όσμωσης με τα αυτόνομα, αντιεξουσιαστικά και αναρχικά κινήματα που, για μένα, αποτελούν και τον μόνο ουσιαστικό εναλλακτικό δρόμο για την υπέρβαση του καπιταλισμού. Όμως ας πάρουμε τα πράγματα με την σειρά, κι ας δούμε ξεχωριστά τους δύο αλληλένδετους παράγοντες (τον γενικό κοσμοθεωρητικό και τον ειδικό της ελληνικής «κρίσης») που οδηγούν την ελληνική αριστερά στη διάλυση.

 Για να το ξεκαθαρίσω εξ αρχής, η διάλυση της ελληνικής αριστεράς δεν είναι κάτι που προσωπικά εύχομαι, αφού όλες οι δυνάμεις που αντιμάχονται ουσιαστικά τον καπιταλισμό είναι απαραίτητες. Είναι όμως κάτι που προβλέπω οτι είναι πολύ πιθανό να συμβεί, με βάση άλλες ιστορικές εμπειρίες, με βάση τον διαφαινόμενο σχεδιασμό των οικονομικών και εξουσιαστικών κέντρων του κράτους και του κεφαλαίου, και με βάση τον έως εσχάτων αυτισμό των διάφορων αριστερών «ηγεσιών» και ομάδων που αυτοκτονικά επιμένουν στον σεχταρισμό τους. Σημασία έχει την διάλυση της αριστεράς να μην ακολουθήσει και η διάλυση του αντικαπιταλιστικού κινήματος, και γι αυτό στο τέλος του άρθρου θα προτείνω τρόπους ωστε αυτό να αποφευχθεί.

1. Η έννοια της ηγεμονίας

 Όπως γράφει στο βιβλίο του «Gramsci is dead- Anarchist currents in Newest social movements»* ο Καναδός πολιτικός επιστήμονας Richard JF Day (2005) η αποτυχία της αριστεράς κυρίως Μαρξιστικής-Λενινιστικής αλλά και σοσιαλδημοκρατικής παλιότερα να ανατρέψει την καπιταλιστική κυριαρχία οφείλεται στην αντίληψη της «ηγεμονίας». Στην αντίληψη δηλαδή οτι μια κοινωνική τάξη, μια πολιτική πρωτοπορεία ή μια κρατική ή κομματική μηχανή, θα «ηγεμονεύσει» στον αγώνα για μια νέα κοινωνία, και θα «απελευθερώσει» όλους τους υπόλοιπους, αφού πρώτα συντρίψει τον «αντίπαλο» το κεφάλαιο. Η όλη λογική της «ηγεμονίας» έχει δύο σκέλη. Το πρώτο αφορά στις «διεκδικήσεις» και το δεύτερο στην «κατάληψη της εξουσίας»

Οι διεκδικήσεις, πχ για μισθούς, δικαιώματα κλπ. απευθύνονται στην κρατική ηγεμονία της απάνω τάξης και υποτίθεται οτι την αποδυναμώνουν ενώ σφυρηλατούν και την συνείδηση της αποκάτω τάξης, της προσθέτουν αυτοπεποίθηση οτι μπορεί να πετυχαίνει νίκες και την οδηγούν στην τελική μάχη για την κατάληψη της εξουσίας. Στην πραγματικότητα όμως οι διεκδικήσεις νομιμοποιούν την ύπαρξη και αναπαραγωγή της εξουσίας και διαπαιδαγωγούν τους απο κάτω σε μια συνεχή εξάρτηση απο αυτήν. Επίσης αναπαράγουν και τα στελεχικά επιτελεία, κόμματα, συνδικαλιστές κλπ που οργανώνουν και διευθύνουν τις διεκδικήσεις. Με αυτόν τον τρόπο η «ηγεμονία» και των μέν και των δε διαιωνίζονται.

Απο την άλλη η υποτιθέμενη κατάληψη της εξουσίας απο την εργατική τάξη που σύμφωνα με το μαρξιστικό δόγμα είναι και η πεμπτουσία του «σοσιαλιστικού μετασχηματισμού» αποσκοπεί και διεξάγεται όχι μόνο μέσα απο την αναστροφή της ηγεμονίας απέναντι στους «πλούσιους» και το κεφάλαιο, αλλά και μέσω της ηγεμονίας της εργατικής τάξης στις άλλες «σύμμαχες» τάξεις, δηλαδή ομάδες και ανθρώπους που δεν είναι κεφάλαιο, αλλά ούτε και εργατική τάξη,  όπως νέοι, γυναίκες, μετανάστες, μειονότητες, ομοφυλόφιλοι, τραβεστί, αμφιφυλόφιλοι, τεμπέληδες, αλήτες, πρεζόνια κλπ. Αυτή την ηγεμονία την ένιωσαν στο πετσί τους οι λαοί των διάφορων υπαρκτών σοσιαλισμών και σοσιαλιστικών εθνικισμών ανα την υφήλιο, και βέβαια την βίωσαν ως καταπίεση κι όχι ως απελευθέρωση.

Γενικά η λογική της ηγεμονίας προύποθέτει την διεύθυνση, ή την απελευθέρωση της «κοινωνίας» απο κάποιους, προικισμένους, θεόσταλτους, μορφωμένους, «αρίστους» εκπροσώπους, ή προορισμένους απο την μοίρα, την ιστορία ή την «λογική» να διοικούν και να «απελευθερώνουν». Αυτή είναι και η καταστατική συνθήκη δυστυχώς της αριστεράς που στο βαθμό που η ίδια θα ήθελε να «ανασυντεθεί» και να «ανασυγκροτηθεί» μετά την ήττα του υπαρκτού σοσιαλισμού, θα έπρεπε (αυτή την συνθήκη) να την αναθεωρήσει. Είναι νομίζω προφανές το γιατί:

Η λογική της «ηγεμονίας» εγκαθιδρύθηκε απο τον αστικό, δυτικοκεντρικό πολιτισμό και τον καπιταλισμό που εγατέστησαν τις μεγάλες καταπιεστικές και ολοκληρωτικές οντότητες όπως κράτη, έθνη, εταιρίες, οικονομίες και οργανισμούς στην θέση των παλιών κοινοτικών μορφών ζωής. Η δυτικοκεντρική μαρξιστική θεωρία είδε όλες αυτές τις οντότητες σαν «αντικειμενική» πρόοδο και όχι σαν συνώνυμα του καπιταλισμού. Όταν όλο το οικοδόμημα του «κρατικού σοσιαλισμού» κατέρευσε πολλοί ελπίσαμε οτι η αριστερά θα αναθεωρήσει την πρόσδεσή της στα μηχανοκρατικά-αστικά μοντέλα του 19ου αιώνα.  Πολλοί απο εμάς που είχαμε πολύ νέοι ενταχτεί στην αριστερά μέσω ενός αυθόρμητου μικροαστικού ή εργατο-αγροτικού ριζοσπαστισμού, και στην πορεία πήγαμε σπίτι μας μετά απο τη σύγκρουση με τις κομματικές γραφειοκρατίες, πιστέψαμε πως ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα θα ήταν το όχημα μιας τέτοιας αναθεώρησης.

2. Η κρίση της αριστεράς

Έχει μεγάλη σημασία να ορίσουμε τι εννοούμε κρίση της αριστεράς καθώς και απο ποιά σκοπιά την βλέπουμε. Απο την σκοπιά της «ηγεμονίας» ή απο την σκοπιά που θεωρεί τον αγώνα για ηγεμονία ένα συστημικό-εξουσιαστικό παιχνίδι που αναπαράγει μόνο τις θέσεις των παιχτών παρά αλλάζει την κοινωνία; Το πρώτο ζήτημα (τι εννοούμε κρίση;) είναι εύκολο, το δεύτερο (αυτό της σκοπιάς) χρειάζεται κάποια προσπάθεια, προσπάθεια υπέρβασης των στερεοτύπων που οι δεκαετίες των «ηγεμονικών» αγώνων έχουν σφηνώσει στο μυαλό μας.

Η Αριστερά λοιπόν διέρχεται σοβαρή κρίση, γιατί σε συνθήκες πρωτοφανέρωτης, ολομέτωπης επίθεσης του κράτους και του κεφαλαίου κατά της εργασίας αλλά και κατά των δικαιωμάτων δεν μπορεί ούτε να οργανώσει την αντίσταση των ανθρώπων ούτε να εμπνεύσει ελπίδα, ούτε να δώσει μια ορατή διέξοδο σε όφελός τους, με την συμμετοχή τους, και ενάντια στο κεφάλαιο και το κράτος. Αυτό υποστηρίζω οτι είναι μια πραγματικότητα κι όποιος αριστερός δεν την βλέπει νομίζω οτι εθελοτυφλεί, αλλά εν πάσει περιπτώσει, ας σταματήσει να διαβάζει εδώ…δεν τον αφορά το παρόν σημείωμα.

Το ενδιαφέρον είναι πως ερμηνεύουν οι ίδιοι οι αριστεροί αυτήν την κρίση. Αν κανείς προσέξει τις ομιλίες των αρχηγών (όλων των αριστερών αρχηγών) θα δεί πως όλοι χρησιμοποιούν πολύ συχνά τον όρο ηγεμονία! Λένε πως υπάρχει «κίνημα» αλλά η αριστερά δεν έχει την «ηγεμονία» σε αυτό! Τι ακριβώς εννοούν; Υποθέτω πως εννοούν ένα πολιτικό σχέδιο το οποίο θα (θα; πότε;) εκπονήσει ένα κομάτι της αριστεράς και πρώτα θα πείσει τα υπόλοιπα κομμάτια της για την ορθότητά του. Μετά η αριστερά θα πείσει το «κίνημα» και μετά το κίνημα θα πείσει την υπόλοιπη κοινωνία, το σχέδιο αυτό θα γίνει πλειοψηφικό, και θα επιβληθεί. Αυτή νομίζω είναι η λογική κι αν κάνω λάθος διορθώστε με στα σχόλια.

Αν προσέξετε καλά σε αυτήν την λογική υπάρχουν διαδοχικά «στάδια» ή «επίπεδα» ηγεμονίας…η ομάδα, το κόμμα, η αριστερά, το κίνημα, η κοινωνία. Προυπόθεση ομως αυτών των σταδίων είναι τελικά το αρχικό…δηλαδή ένα πολιτικό σχέδιο που θα πείσει το κόμμα, κι ύστερα την αριστερά (ή στη περίπτωση του ΚΚΕ απευθείας το κίνημα μιας και τα δύο πρώτα στάδια ταυτίζονται με το ίδιο το ΚΚΕ). Η λογική είναι πάντα κάθετη και ξεκινάει πάντα απο τα πάνω. Όμως ποιά είναι τα σχέδια; και γιατί κανένα δεν προχωράει έξω απο τα στενά πλαίσια των κομμάτων της αριστεράς ή των ομαδοποιήσεων εντός της;

Η απάντηση σε αυτό είναι η εξής: δεν υπάρχουν σχέδια! Το ζητούμενο δεν είναι ένα πολιτικό σχέδιο εξόδου απο την κρίση με αναδιανομή και δημοκρατία, με συμμετοχή του κόσμου και με λαική πρωτοβουλία. Το ζητούμενο είναι η ηγεμονία αυτή καθεαυτή! Η ηγεμονία εντός του χώρου της αριστεράς και όχι εντός της κοινωνίας. Δυστυχώς αυτή είναι η πικρή αλήθεια. Όχι βέβαια και τόσο πικρή για όσους μπορούν να αποδομήσουν την έννοια της ηγεμονίας….Γιατί όλη αυτή η κατάντια της αριστεράς είναι το αποτέλεσμα της λογικής της «ηγεμονίας» που ανεμίζουν σαν σημαία όλοι οι αρχηγοί! Η ηγεμονία δεν είναι το μέσον για την αλλαγή της κοινωνίας, είναι ο στόχος αυτός καθεαυτός! Κι επειδή δεν θέλω να πετάω λόγια του αέρα θέλω να στοιχειοθετήσω αυτά που λέω μέσα απο τις θέσεις της κάθε ομάδας και κάθε κόμματος χωριστά απέναντι στην κρίση:

Πρώτα το ΚΚΕ. Σε σχόλιο μου σε άλλο άρθρο κάπου εδώ στο blog παραθέτω τις προτάσεις του για λαϊκή εξουσία. Δεν πρόκειται φυσικά περι κανενός πολιτικού σχεδίου. Είναι απλά η αναζήτηση της ηγεμονίας με την ιεραρχική σειρά που παρουσίασα παραπάνω στην πιο κλασική της μορφή: Πείθουμε το κίνημα, πείθουμε τον κόσμο, γινόμαστε πλειοψηφικό ρεύμα, καταλαμβάνουμε την εξουσία κι ύστερα αντιμετωπίζουμε τα ζητήματα…ζήσε μάη μου να φάς τριφύλι…αυτή η τακτική βέβαια έχει το πλεονέκτημα του οτι δεν ευθύνεται για τίποτε και ποτέ, ενώ διεκδικεί συνεχώς απο την εξουσία καλύτερα μεροκάματα και δικαιώματα νομιμοποιώντας διαρκώς το παιχνίδι της «διεκδίκησης»  ενώ αναβάλει επ’ αόριστον την «επανάσταση» γι αυτό άλλωστε και η εξουσία «σέβεται και τιμά» το ΚΚΕ.

Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ απο την άλλη πλευρά εστιάζει την διεκδίκηση στην αποχώρηση απο την ΕΕ και το Ευρώ. Αυτό το αίτημα ωστόσο απέχει πολύ απο το να είναι πολιτικό σχέδιο που μπορεί να εμπνεύσει έναν εναλλακτικό δρόμο κοινωνικής δράσης εδώ και τώρα. Γιατί η έξοδος απο ΕΕ και ΕΥΡΩ που απευθύνεται; και απο ποιόν θα γίνει; Απο μια λαϊκή κυβέρνηση προφανώς, άρα μια κυβέρνηση με κορμό την ΑΝΤΑΡΣΥΑ η οποία επίσης θα πείσει το κίνημα, το κίνημα την κοινωνία κοκ. οπότε πάλι «ηγεμονία’!

Πάμε τώρα στον ΣΥΡΙΖΑ, τον μεγάλο ασθενή! Ο ΣΥΡΙΖΑ ή οι πέριξ αυτού χωρίζονται σε 4 ομάδες! Είναι οι Ανανεωτικοί, Οι Τσιπρικοί, Οι Λαφαζανικοί και το Μέτωπο! Οι μισές συνιστώσες του ΣΥΡΙΖΑ στοιχίζονται πίσω απο τους Τσιπρικούς κι οι άλλες μισές πίσω απο τον Άλαβάνο και το Μέτωπο. Για να δούμε τώρα τα περίφημα πολιτικά σχέδια των τεσσάρων ομάδων. Κατ’ αρχήν οι προσφάτως αποχωρήσαντες Ανανεωτικοί…δεν έχουν κανένα πολιτικό σχέδιο. Διαμαρτύρονται μόνο για τον αντι-ευρωπαισμό και τον αριστερισμό του ΣΥΡΙΖΑ και ως εκεί. Τίποτ’ άλλο! Ούτε σχέδιο, ούτε πολιτική ούτε τίποτα. Μόνον ηγεμονία στον χώρο της πάλαι ποτέ ΕΑΡ και μιας μερίδας του ΚΚΕ Εσωτερικού, και περιχαράκωση σε αυτόν τον καθαρό και αμόλυντο χώρο μιας μικροαστικής ή μεσοαστικής μερίδας της διανόησης. Δεν αξίζει να ασχοληθούμε παραπάνω, η αποθέωση του σεχταρισμού με ολίγον χρυσόσκονη αστικού καθωσπρεπισμού.

Οι Τσιπρικοί επίσης δεν έχουν καμμιά πολιτική πρόταση, κανένα σχέδιο. καμμία ιδέα! Οι Τσιπρικοί είναι η αποθέωση του οπορτουνισμού και του σεχταρισμού, με την διαφορά οτι ήθελαν διακαώς να «πάρουν» το κόμμα (τον ΣΥΝ) και τα κατάφεραν. Τώρα τι θα το κάνουν τώρα που το πήραν, ο θεός κι η ψυχή τους! Είναι μια παρέα 100-200 ανθρώπων που έπεισαν το συνέδριό τους οτι αξίζουν να ηγηθούν, κυρίως γιατί όλοι οι άλλοι είναι «ξεπερασμένοι» και παλιοί, χωρίς να λένε τίποτα οι ίδιοι, χωρίς να προτείνουν τίποτα, χωρίς να έχουν κανένα στίγμα. Μόνος σκοπός η πολιτική τους ύπαρξη και η «ηγεμονία» στο κόμμα (και στις έμμισθες θέσεις)!

Η τρίτη ομάδα, οι Λαφαζανικοί, για να είμαι δίκαιος είναι οι μόνοι που έχουν καταθέσει μια συγκεκριμένη πρόταση, που παρόλο που δεν ξεφεύγει απο την λογική της ηγεμονίας, είναι τουλάχιστον μια σοβαρή πρόταση! Μιλάνε για επαναδιαπραγμάτευση και διαγραφή μέρους του χρέους, εθνικοποίηση των τραπεζών και επανεξέταση των σχέσεων με ΟΝΕ και ΕΕ χωρίς να τίθεται ως εξαρχής όρος για συμφωνία στις πολιτικές δυνάμεις, η παραμονή ή η έξοδος απο το Ευρώ. Αν και αυτή η πρόταση είναι σοβαρή, έχει δυό τρείς αδυναμίες. Οι εμπνευστές της την θέτουν μέσα στον ΣΥΝ χωρίς καμμιά ελπίδα να πείσουν τους Τσιπρικούς, οι οποίοι τώρα εκδικούνται τον Λαφαζάνη για την κηδεμονία στον Τσίπρα όλο το προηγούμενο διάστημα. Οι πολιτικοί χούλιγκανς του Τσίπρα για το μόνο που ενδιαφέρονται είναι να ελέγχουν το κόμμα και τίποτ’ άλλο. Είναι μαζί με το ΚΚΕ το τυπικό παράδειγμα της αριστερής «ηγεμονίας», και χρησιμοποιούν όλα τα γνωστά κόλπα (ίντριγκες, αποκλεισμοί, προβοκάτσιες, αλισβερίσια, πελατειακό δίκτυο κλπ.) για να την πετύχουν: Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα!

Η πρόταση Λαφαζάνη ωστόσο δεν προσκρούει μόνο στην αντίδραση των Τσιπρικών: διατυπώνεται απο ανθρώπους που σε μεγάλο βαθμό έχουν θρέψει κομματικές και συνδικαλιστικές γραφειοκρατίες κι έχουν χαμηλό βαθμό αξιοπιστίας ή έστω εμοιστοσύνης μέσα στην αριστερά. Κινείται μόνο στο επίπεδο το κυβερνητικό, και προυποθέτει πάλι μια αριστερή «ηγεμονία» χωρίς να θέτει στόχους και΄μεθόδους που θα φέρουν τους ίδιους τους εργαζόμενους και ανέργους στο προσκήνιο της πολιτικής και κοινωνικής πάλης. Παρόλα αυτά πιστεύω πως η πρόταση Λαφαζάνη θα ήταν η μόνη που θα μπορούσε να ενώσει όλα τα κομμάτια της αριστεράς σε μια πολιτική ενότητα, αν βέβαια δεν υπήρχε η καταραμένη «ηγεμονία»…η θανατερή αρρώστεια της αριστεράς που μάλλον θα την οδηγήσει αργά ή γρήγορα στον τάφο…

Τελευταία ομάδα αυτή του Μετώπου. Τελικά ούτε αυτοί έχουν κάποιο πολιτικό σχέδιο. Πέρα απο την αρχική τους διακύρηξη και την θέση για δημοψήφισμα για το σύμφωνο σταθερότητας, θέση που ξεπεράστηκε απο τις εξελίξεις, δεν υπάρχει σαφές σχέδιο ή διακύρηξη θέσεων. Αν και η ΚΟΕ έχει υιοθετήσει την θέση για στάση πληρωμών κι έξοδο απο την ΟΝΕ, αυτή δεν είναι καν θέση και του Μετώπου, κι έτσι όπως διατυπώνεται μοιάζει περισσότερο να εξυπηρετεί την αντιπαράθεση με τους Τσιπρικούς «Διεθνιστές» (τάχαμου) παρά μια σαφή και στοχευμένη πολιτική πρόταση που να περιλαμβάνει και να εμπνέει κι αυτούς που θα την υλοποιήσουν, κι όχι μόνο τους ακαδημαίκούς οικονομολόγους που την προτείνουν. Απο την άλλη ο Αλαβάνος λέει άλλα (όχι έξοδος απο ΟΝΕ, να πληρώσουν οι πλούσιοι κλπ.) που μοιάζουν περισσότερο με αυτά που λέει ο Τσίπρας, παρά με αυτά που λέει η ΚΟΕ! Η πλήρης σύγχηση!

Πού είναι λοιπόν μέσα σε όλα αυτά τα ανύπαρκτα, στην ουσία, πολιτικά σχέδια οι ιδεολογικές και πολιτικές διαφορές των διαφόρων κομμάτων και ομάδων της αριστεράς; Πουθενά! Αφού δεν υπάρχει πολιτικό σχέδιο πουθενά, πως θα υπάρχει και πολιτική διαφορά; Οι διαφορές ουσιαστικά βρίσκονται στις διαφορετικές ιστορικές διαδρομές διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων που ενεπλάκησαν στην αιώνια μάχη για την «ηγεμονία» μέσα στην αριστερά σε διαφορετικές εποχές και «φάσεις» των κοινωνικών αγώνων. Τα στρώματα αυτά στην ουσία μεταφράζουν την κοινωνική τους εμπειρία ως την «σωστή» άποψη για την επανάσταση ή την μεταρρύθμιση, που «είναι αναγκαίο» αυτά τα ίδια να καθοδηγήσουν και να «ηγεμονεύσουν». Πρόκειται για την λενινιστική ψευδαίσθηση-αντίφαση του «επαγγελματία επαναστάτη» που θα σώσει τον κόσμο! και τον θετικιστικό-αστικό μύθο πως οι επαναστάτες (όπως και οι επιστήμονες) λογοδοτούν στην ιστορία και στην πραγματικότητα και δεν υπηρετούν τα στενά υποκειμενικά συμφέροντα της κοινωνικής τους ομάδας, αλλά ολόκληρη την κοινωνία. 

Η ψευδαίσθηση θα μπορούσε να κρατάει αιώνια και να αναπαράγεται εσαεί, χωρίς φυσικά να αλλάζει τίποτα στο σύστημα, αν δεν ερχόταν η στιγμή που πραγματικά ο κόσμος χρειαζόταν να σωθεί! Και ώ του θαύματος! Τώρα που ο κόσμος όντως θέλει να σωθεί, οι επαναστάτες της αριστεράς κρύφτηκαν μέσα στα γραφεία τους! στα συνέδριά τους! στις συγκεντρώσεις και τις σέχτες τους! Γιατί φυσικά ποτέ δεν ήθελαν να σώσουν τον κόσμο, παρα μόνον τους ρόλους τους και την κοινωνική τους θέση. Ο κόσμος αν σωθεί, θα σωθεί μονάχος του! Η «ηγεμονία» υποδηλώνει την επιβολή, και η επιβολή την δύναμη και την εξουσία. Το θέμα είναι αν υπάρχει κάτι πέρα απο την εξουσία και την ηγεμονία, κατι πέρα απο τους σωτήρες και τους καθοδηγητές.

3. Η Αριστερά της κρίσης, ο πανικός και ο φόβος του «κόσμου», και η λύση στην αυτο-οργάνωση των ανθρώπων…

Η κρίση όσο και βαθειά και να είναι στον καπιταλισμό έχει πάντα τα ίδια χαρακτηριστικά. Μέσα απο μια περίοδο μεγάλων ή μικρών αναταράξεων οδηγεί στην αναδιάταξη της οικονομίας τον προσανατολισμό σε νέους τομείς και την αναδιανομή των προνομίων και του πλούτου και μέσα στην τάξη των ιδιοκτητών-επιχειρηματιών και ανάμεσα στις υποτελείς και μεσαίες τάξεις.΄Το αποτέλεσμα είναι άλλοτε να προκύπτει μια διόγκωση της μεσαίας τάξης και συρρίκνωση των πιο φτωχών τάξεων, άλλοτε η διεύρυνση των νεόπτωχων, άλλοτε η αναδιανομή ισχύος ανάμεσα σε βορρά και νότο, άλλοτε πολλά απο αυτά μαζί, ή άλλα που είναι δύσκολο να προβλεφθούν.

Στην Ελλάδα και στην συγκεκριμένη κρίση αυτό που φαίνεται να είναι το πιο πιθανό είναι η συρρίκνωση της «μεσαίας τάξης» και η εξαθλίωση μεγάλων στρωμάτων απο την μέση και κάτω της εισοδηματικής κλίμακας. Στα ανώτερα στρώματα φαίνεται πιο πιθανή η ανακατεύθυνση της κερδοφορίας απο τον κατασκευαστικό, τον εμπορικό-καταναλωτικό, τον τραπεζικό και τον χρηματηστηριακό κλάδο σε άλλες περιοχές με χρεωκοπίες, συγχωνεύσεις και μεταφορά πόρων στο εξωτερικό, διαδικασίες που πρώτον θα πάρουν χρόνο (χρόνο αρκετό για να γονατίσουν ανέργους, χαμηλόμισθους και συνταξιούχους) και δεύτερον είναι μάλλον απίθανο να οδηγήσουν τουλάχιστον άμεσα σε «επενδύσεις» την στιγμή που η γονατισμένη αγοραστική δύναμη δεν θα μπορεί για χρόνια να απορροφήσει προιόντα νέων επενδύσεων. Έτσι αυτό που είναι πιο πιθανό, είναι να ακολουθήσει μια παραπέρα λεηλασία αυτών που λέμε «δημόσια αγαθά» -ενέργεια, μεταφορές, λιμάνια, τηλεπικοινωνίες κλπ, όπερ σημαίνει παραπέρα συρρίκνωση του «κράτους» και της υπαλληλίας του, άρα και της πελατειακής βάσης του πολιτικού συστήματος.

Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε μια ζοφερή εικόνα και προοπτική. Η απουσία εναλλακτικής πρότασης παγώνει τον κόσμο και σπέρνει τον πανικό και τον φόβο. Ο κόσμος φοβάται οτι θα χάσει πέρα απο δουλειές, μισθούς και συντάξεις, ακόμα και τις καταθέσεις του, κι ένα όργιο φημών κυκλοφορεί γύρω απο αυτό το θέμα. Αποδείχτηκε οτι ο φόβος και ο πανικός των μεσαίων στρωμάτων ήταν το καλύτερο αντίδοτο για την πιθανή εξέγερση που φοβόντουσαν όλοι οι ιθύνοντες των μέτρων (ΕΕ, ΕΚΤ, ΔΝΤ και Κυβέρνηση). Αυτό που μπορεί κανείς να καταλογίσει στην Αριστερά, δικαιολογημένα κατα την γνώμη μου, είναι η αδυναμία της να έμπνεύσει αισιοδοξία οτι υπάρχει διέξοδος απο αυτή την μαυρίλα, στον ίδιο τον δικό της κόσμο! Έτσι η αριστερά γίνεται μέρος του προβλήματος κι όχι της λύσης.

Η εξήγηση γι αυτό μπορεί να δοθεί απο το γεγονός οτι τελικά τα δυό κομμάτια της αριστεράς στηρίζονται σε πολιτικά και κοινωνικά το ίδιο συντηριτικές «πελατείες» όπως και τα αστικά κόμματα, αυτές υπηρετούν και μέσω αυτών αναπαράγονται. Το ΚΚΕ στηρίζεται σε μικρομεσαίους εργολάβους, μικρο-επιχειρηματίες, μικρο-εμπόρους και συνταξιούχους οι οποίοι ήταν οι κατεξοχήν πελάτες των καταναλωτικών και άλλων δανείων των τραπεζών, ενώ η δύναμή του σε ναυτικούς, οικοδόμους, κλωστοϋφαντουργούς κλπ. ακολουθεί την συρίκνωση των αντίστοιχων κλάδων. Λογικά η εκλογική βάση του ΚΚΕ πλήτεται περισσότερο απο όλους απο την κρίση, αλλά η πειθαρχία που τους επιβάλλει το κόμμα στο να μην εξεγείρονται χωρίς καθοδήγηση, είναι παράγοντας αυτοκτονικός για τα συμφέροντά τους.

  Ο ΣΥΝ-ΣΥΡΙΖΑ έχει την μεγαλύτερη δύναμή του σε Πανεπιστημιακούς, Δικηγόρους, Μηχανικούς, Δημοσιογράφους κλπ., που ναι μεν πλήττονται απο την κρίση αλλά πολύ λιγότερο απο άλλα στρώματα. Η μειοψηφία των οπαδών του ΣΥΝ-ΣΥΡΙΖΑ, δηλαδή άνεργοι, νέοι, τραπεζουπάλληλοι, εμπορουπάλληλοι, συνταξιούχοι, δημοτικοί υπάλληλοι κλπ. το πιο πιθανό είναι να εγκαταλείψουν μαζικά το σχήμα αφου στην ουσία δεν εκπροσωπεί πια τίποτα απο τα δικά τους συμφέροντα. Το ίδιο συμβαίνει και με την ΑΝΤΑΡΣΥΑ σε μικρότερη κλίμακα.

Απο την άλλη η μεγαλύτερη μερίδα των πληττόμενων απο την κρίση, είναι η παραδοσιακή εκλογική πελατεία του ΠΑΣΟΚ (και της ΝΔ αλλά σε μικρότερο βαθμό). Δημόσιοι και δημοτικοί υπάλληλοι, έμποροι, μικροί και μεσαίοι επιχειρηματίες. Αυτοί κυριολεκτικά σαρώνονται απο την κρίση, αλλά η πολυμορφία και η διαβάθμισή τους σε πολλές κατηγορίες εισοδηματικές, διευθυντικές και άλλες εμποδίζει ακόμα κάθε ενιαία έκφραση ή αντίσταση. Άλλωστε η επι δεκαετίες «εκπαίδευση» όλων αυτών των ανθρώπων στο ρουσφέτι, το πελατειακό πάρε δώσε και την διαφθορά, δυσκολεύει την εμπλοκή τους σε πρωτοβουλίες και αγώνες άλλου τύπου.

Όλα αυτά τα στρώματα είναι συντηρητικά με την εξής έννοια: Περιμένουν τον «μεσσία», το πρόσωπο, το κόμμα, ή το σχήμα, την πολιτική γραμμή, που θα τους οδηγήσει και θα τους σώσει απο τα πάνω. Αυτό που φαίνεται όμως στην παρούσα κρίση είναι οτι το σύστημα δεν έχει, ή δεν πρόλαβε να έχει (κυρίως λόγω παροιμιώδους ανικανότητας των κυριολεκτικά άχρηστων και επίορκων, επικίνδυνων ακόμα κι απο αστική άποψη επιγόνων πρωθυπουργών Καραμανλή και Παπανδρέου) τέτοιου είδους εφεδρείες. Γι αυτό και η λύση μιας είτε αστικής είτε «αριστερής»-«εργατικής» ηγεμονίας δεν φαίνεται πουθενά στον ορίζοντα.

Η λύση στον φόβο στον πανικό και εν τέλει στην κρίση απο την σκοπιά αυτών που τελικά την πληρώνουν, δεν μπορεί να είναι ένα ανύπαρκτο ηγεμονικό σχέδιο που ¨κάποτε» θα εμφανιστεί, εάν εμπιστευτούμε έναν μεσσία, αλλά η ίδια η αυτενέργεια και πρωτοβουλία των ανθρώπων. Ο φόβος δεν θα σπάσει με διαδηλώσεις αλλά με κοινωνικές δράσεις αυτο-οργάνωσης και αυτενέργειας, με ανάπτυξη παράλληλων, λαϊκών, αλληλέγγυων οικονομικών δικτύων που θα προσφέρουν προϊόντα και υπηρεσίες έξω απο το εμπορικό-καπιταλιστικό-κρατικό κύκλωμα, άρα κι έξω απο την κρίση!

Θέλω να θυμίσω εδώ πως το ΕΑΜ στην κατοχή ξεκίνησε με διοργάνωση συσιτίων στην πεινασμένη Αθήνα και γιγαντώθηκε με τις δομές της αυτο-οργάνωσης στις αυτο-διοικούμενες κοινότητες του βουνού. Αυτό που πέτυχαν οι άνθρωποι τότε με την αυτο-οργάνωσή τους, το κατέστρεψε το «Κόμμα» με την «ηγεμονία» του, στη Βάρκιζα κι αργότερα. Το ζήτημα σήμερα είναι να μην υπάρχει εξαρχής κανένα κόμμα και καμμιά ιεραρχία, αφού η ιστορική εμπειρία έδειξε πως αυτά υπήρξαν και υπάρχουν για να καταστρέφουν παρά για να υπηρετούν την αυτο-οργάνωση και δημιουργία των ανθρώπων.

Η λύση λοιπόν που ήδη έχει ξεκινήσει σε γειτονιές της Αθήνας, είναι η οργάνωση κοινοτήτων που θα οργανώνουν όλη τους τη ζωή κι όχι μόνο την πολιτική τους έκφραση, έξω απο το σύστημα! Φυσικά αυτό δεν μπορεί να γίνει αμέσως, μπορεί όμως να ξεκινήσει αμέσως και να διευρύνεται και να δικτυώνεται στην πορεία. Δεν θα αναζητά να απελευθερώσει όλη την κοινωνία, στο όνομά της, αλλά μόνο όσους μετέχουν στις κοινότητες. Οι ίδιοι θα απελευθερώνουν τους εαυτούς τους και τους χώρους που θα καταλαμβάνουν, αλλά και κυρίως τις σχέσεις αλληλεγγύης που θα δημιουργούν.

Φυσικά αυτές τις κοινότητες δεν θα τις ξεκινήσουν οι αλλοτριωμένοι διανοούμενοι, δημόσιοι υπάλληλοι ή εργάτες που για δεκαετίες ακολουθούσαν τα κόμματα είτε στη λογική της ηγεμονίας είτε στη λογική της πελατείας. Θα τις ξεκινήσουν οι άνεργοι και οι νέοι, που έχουν ήδη μια εμπειρία απο κοινωνικά κέντρα και καταλήψεις αντιεξουσιαστικών ομάδων. Στην πορεία όμως και όλοι οι υπόλοιποι θα μπορούν να μπαίνουν στις κοινότητες και να τις υποστηρίζουν με τεχνογνωσία και ιδέες. Μόνο αυτή η ριζική αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το «κίνημα» απο «διεκδικητικό» και «ηγεμονικό» σε αυτόνομο, δημιουργικό και «αναρχικό» (χωρίς ηγέτες και πρωτοπορίες) μπορεί να διώξει το φόβο και τον πανικό απο τον «κόσμο» και να κάνει το μεγαλύτερό μας όπλο απέναντι στην κρίση, την αλληλεγγύη, το χαμόγελο και την ενότητα στην κοινωνική δράση.

Γιάννης Κ. 

*Το βιβλίο κυκλοφορεί ελεύθερο στο gigapedia στα αγγλικά, και μεταφρασμένο στα ελληνικά με τον τίτλο «το τέλος της ηγεμονίας» απο τις εκδόσεις «ελευθεριακή κουλτούρα».

Advertisements

15 Σχόλια

Filed under Σκέψεις

15 responses to “H κρίση της αριστεράς, η έννοια της «ηγεμονίας», ο φόβος του «κόσμου» μπροστά στην κρίση, και η λύση της αυτονομίας και της ελευθεριακής αναρχίας (Του Γιάννη Κ.)

  1. soulatsadoros

    Ενδιαφέρον άρθρο με μπόλικη τροφή για σκέψη τ οποίο μου γεννά κάποια ερωτήματα. 1ον απο την στιγμή που υπάρχει το καπιταλιστικό σύστημα οιτάξεις οι οποίες των υφίστανται δεν θα πρέπει κατ αρχήν να αανταγωνίζονται αυτότο σύστηνα και να το παλεύουν. Πιστεύω οτι για αυτό πρέπει να υπάρχει διεδκίκηση κάποιων αιτημάτων στ καπιταλισμόκυρίως. Για να γνωρίσει καλύτερα ο κόσμος τον εχθρό του τις μεθόδους του και πως θα τις αντιμετωπίσει. Πώς λοπόν η διεκδήκηση γίνεται μοχλός σύνδεσης και διαπλκής με τον καπιταλισμό και τους άρχοντες? Αυτό γίνεται νομίζω μ΄νο απο κάποιους συνδικαλάρχοντες οι οποοι δεν ελέγχονται απο τους εργαζόμενυς τους επαρκώς. 2ον Ο Μαρξ αν δεν κάνω λάθος έθεσε την εργατική τάξη ως εκε’ινη που δεν έχει τα μέσα παραγωγής . Άρα πώς οι νέοι οι ομοφυλόφιλοι οι γυναίκες δεν είναι στην εργατική τάξη? η οποία έχει ούτως η άλλως διευρηνθεί λόγω της αλλαγής του τρόπου παραγωγής (και αμβλυνθεί ταυτοχρνα) . Αόμα και οι τεμπέλιδες και τα πρεζόνια εν δυνάμει εργατική τάξη δεν είναι?.. (Το τι έγινε στα καθεστώτα δεν νομίζω οτι έχει να κάνει πολύ με το Μαρξισμό) 3ΟΝ ας μην γίνεται ισοπέδωση. Υπάρχουν λόγο ισιοσυγκρασίας, μώρφωσης και θέλησης. και επιλογών αυτοί που έχουν το χαρισμα να διοικούν. Απλά ο έχων την αρχή την διοίκηση και την εξουσία δεν πρέπει να παίρνει παραπάνω προνόμια καινα ατροφούν τα λοιπά εργαλεία. Αλλά άσχετα με την δικιά μου αντίληψη πώς είναι δυνατόν να έχουν όλοι λόγ για τη γενική δοιήκηση? Πώς θα μπορεί να λείτουργήσει ένα σύστημα χωρίς συντονιστή? Ο ανθρώπινος οργανισμός κάπως έτσι δεν λειτουργεί? ( το οποίο τον θεωρώ το τελειότερο σύστημα) Αυτές είναι οι ερωτήσεις για το πρώτο μέρος.

  2. soulatsadoros

    Συμπληρωματική ερώτηση. Υπάρχει κανένα σύστημα απο αρχαιττάτων χρονω μέχρι σήμερα που δνεν χρησιμοποιούσε την αρχή της ηγεμονίας( ακόμα και οι προκομμουνιστικές κοινότητες των Ινκας και ηάμεση δημοκρατεία της Αθήνας δεντην χρησιμοποιύσαν)(περισσότερο βέβαια σαν εργαλείο και όχι σαν αυτοσκοπό) Οι ερωτήσεις δεν είναι ρητ0ρικές άρα θέλουν απάντηση.

  3. alexiuslautus

    Πολύ καλό. Κυρίως το 3. Θα το ξαναδιαβάσω και θα το ξανασκεφτώ για να διατυπώσω τις όποιες αποροίες/ παρατηρήσεις μου.

  4. vasilis

    Η ανάλυσή σου με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Το μεγάλο μου πρόβλημα (πιθανότατα ακραία θεωρητικό) με την ανυπαρξία της Αριστεράς από το ζωντανό σώμα της κοινωνίας είναι, όταν τα επιβαλλόμενα μέτρα ενταθούν (κάποιοι το θεωρούν σίγουρο πως αυτό θα συμβεί αμέσως μετά τα μπάνια του λαού) και (ΑΝ) ο κόσμος αυθόρμητα βγει στους δρόμους, όταν θα κοιτάξει δίπλα του και δεν θα βρει κανέναν συμπαραστάτη – γιατί το μεν ΚΚΕ ό,τι δεν το ελέγχει το δαιμονοποιεί, η δε υπόλοιπη Αριστερά θα συνεχίζει (σίγουρα) την ψυχανάλυσή της (που καιρός για ξένες σκοτούρες…) – μήπως οδηγηθεί σε αντίθετες από αυτές που αναφέρεις επιλογές. Πάντως, αυτό που συμβαίνει σήμερα με την Αριστερά στην Ελλάδα πρέπει να είναι παγκόσμια πρωτοτυπία: οι άνθρωποι είναι στα όριά τους (οικονομικά, ψυχολογικά, επιβίωσης κλπ) και το μεν ΚΚΕ διατυμπανίζει πως ναι μεν οι ανικειμενικές συνθήκες είναι ευνοϊκές αλλά δεν είναι οι υποκειμενικές (!!!;;; Μα τί πίνουν εκεί στον Περισσό; Να μας το πούνε να το απεφεύγουμε) οι δε ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΤΑΡΣΥΑ…με τα υπαρξιακά τους…μέσα στη κατάθλιψη… (πρότεινα σε φίλους συριζίτες, τώρα που έφυγαν οι Ανανεωτικοί, να ενωθούνε με την ΑΝΤΑΡΣΥΑ και τον καινούργιο πολυχώρο να τον ονομάσουν ΑΝΑΛΥΣΕ ΤΟ).
    Την σήμερον ημέρα η Αριστερά είναι κυριολεκτικά απούσα… Που να το πω και ποιός να με πιστέψει… Δεν ξέρω αν το έχεις παρατηρήσει κι εσύ αλλά στις συζητήσεις με τους γνωστούς στη γειτονιά, ανθρώπους που δεν είχαν ποτέ τους φανταστεί να ψηφίσουν Αριστερά, η συντριπτικά μεγαλύτερη απογοήτευση και οργή απευθύνεται προς τα εκεί. Γι’ αυτό λέω πως ανησυχώ μήπως εξ αιτίας της εκκωφαντικής έλλειψής της ο κόσμος στραφεί προς φασιστικές/ρατσιστικές κατευθύνσεις.

  5. redpunk67

    Φίλε Βασίλη, αυτό που χρεωκόπησε και θα γίνει ανύπαρκτο είναι το οργανωμένο κομμάτι της αριστεράς. Αυτό δεν σημαίνει γενικότερη ανυπαρξία αριστεράς. «Αριστερά» πρέπει να θεωρείται όλος αυτός ο κόσμος που αντιστέκεται και προτείνει δράσεις και που δεν είναι ενταγμένος ή δεν καθοδηγείται από την οργανωσή του. Κόσμος που μπορεί να αυτοχαρακτηρίζεται αριστερός, αναρχικός, κομμουνιστής, ελευθεριακός, αντικαπιταλιστής – μικρή σημασία έχει. ΑΥΤΗ είναι η «αριστερά» σήμερα, και είναι εδώ. Στις γειτονιές, στους χώρους εργασίας, στις σχολές, παντού. Και αυτός ο κόσμος χρειάζεται σήμερα να δημιουργήσει εκεί που βρίσκεται αυτοοργανωμένες δομές πολιτικής και κοινωνικής συγκρότησης, ώστε να αντιμετωπιστεί η κοινωνική αποδιοργάνωση που φέρνει η οικονομική κρίση και μέσω αυτής της οργάνωσης να δει ο κόσμος με τα ίδια του τα μάτια πώς είναι η «σοσιαλιστική» κοινωνική ζωή και δράση.

  6. σύντροφε σουλατσαδόρε

    βάζεις πολλά ζητήματα, σε άλλα έχεις δίκιο σε άλλα όχι, άλλα είναι υπο συζήτηση…ένα, ένα:

    Κατ’αρχήν έχεις δίκιο οτι έθεσα το ζήτημα της «ηγεμονίας» κάπως άγαρμπα. Στην ουσία εννοώ την έννοια με τον λενινιστικό και Γκραμσιανό της περιεχόμενο όπως έγινε πολύ της μόδας στον δυτικό Μαρξισμό μετά το 1970. Ίσως έπρεπε να το διευκρινήσω καλύτερα. Το βιβλίο του Καναδού που παραπέμπω το εξηγεί πολύ καλά. Κατα τα άλλα:
    1. Με τον όρο «διεκδικήσεις» εννοώ αυτά που ζητούν οι υποτελείς απο τους ηγεμόνες. Αν το σκεφτείς λίγο θα δείς πως όταν ζητάω απο κάποιον να μου δώσει κάτι (μισθό, δικαίωμα, χώρο κλπ.), αναγνωρίζω και την δικαιοδοσία, την ιδιοκτησία και την εξουσία αυτού του κάποιου πάνω σε αυτό που ζητάω. Δεν είπα οτι οι «διεκδικήσεις» δεν πρέπει καθόλου να υπάρχουν. Είπα οτι δεν αλλάζουν το σύστημα. Απο την άλλη όταν «διεκδικώ την εξουσία» απο ποιόν την διεκδικώ; ποιός την δίνει; ο θεός; ο λαός; το κράτος; Κι αυτά όλα είναι οντότητες, πραγματικές ή φανταστικές που προϋποθέτουν σχέση υποταγής. Η διεκδίκηση, γενικά σαν έννοια, προϋποθέτει την υποταγή: Σαν να ζητάω κάτι απο τον μπαμπά μου ή την μαμά μου-άρα παραδέχομαι οτι είμαι αδύναμος/η σαν παιδάκι. Το αντίθετο της διεκδίκησης είναι η απαλλοτρίωση και η αυτονομία. Ό,τι δικαιούμαι το παίρνω ή το δημιουργώ μόνος μου και δεν το διεκδικώ απο κάποιον άλλον.
    2. Δεν έχεις δίκιο οτι ο μαρξιστικός-λενινιστικός ορισμός της τάξης περιλαμβάνει όλους όσους δεν κατέχουν μέσα παραγωγής. Ίσα ίσα, ο ορισμός είναι αυστηρός αν και στην πράξη ασαφής (δημιούργησε πολλές διαμάχες): εργατική τάξη είναι όσοι πουλούν την εργατική τους δύναμη στους καπιταλιστές. Σε καμμιά περίπτωση ο μαρξισμός δεν περιέλαβε στην εργατική τάξη ας πούμε τις νοικοκυρές, τους αγρότες, τους φοιτητές, τις πόρνες (καλά μην το ξαναπείς για ομοφυλόφιλους, πρεζόνια κλπ. στα γκούλακ τους έστελναν) τους γηγενείς των αποικιών, τις μειονότητες που δεν έμπαιναν στην «παραγωγή» κλπ. ή ακόμα και απασχολούμενους σε μεγάλες γκρίζες ζώνες, μαύρης και παράνομης εργασίας. Έτσι οι πραγματικοί «της γής οι κολασμένοι» ήταν για πολλές δεκαετίες (και είναι ακόμα για πολλούς) αποκλεισμένοι απο το μαρξιστικό-λενινιστικό μοντέλο.
    3. Δεν συμφωνώ οτι κάποιοι έχουν το χάρισμα να διοικούν και κάποιοι όχι. Πιστεύω οτι κάποιος γίνεται καλός σε κάτι που μαθαίνει και εξασκείται να κάνει (πιθανότατα απο πολύ μικρός). Είναι σαν να λέμε οτι εσύ έχεις το χάρισμα του heavy metal κι εγώ όχι, αγνοώντας οτι εσύ ακούς την συγκεκριμένη μουσική ανελειπώς επι 10 χρόνια κι εγώ ακούω τσάμικα και καλαματιανά. Η ενασχόληση με κάτι σου δίνει το «χάρισμα» κι όχι η «φύση».
    4. Τα περισσότερα συστήματα λειτουργούν χωρίς «συντονιστή» αλλά με παράλληλες λειτουργίες, δίκτυα και συνδέσεις. Κάνεις λάθος να πιστεύεις (είναι μύθος) οτι ο ανθρώπινος οργανισμός λειτουργεί έτσι, ή ο εγκέφαλος λειτουργεί έτσι. Υπάρχουν πλήθος ερευνητικά δεδομένα στη νευροβιολογία και την νευροεπιστήμη (μελετά τον εγκέφαλο) που αποδυκνείουν ακριβώς το αντίθετο.
    5. Πάντα υπήρχαν και υπάρχουν ακόμα μορφές κοινωνικής οργάνωσης που ήταν και είναι εξισωτικές και όχι «ηγεμονικές», σε παράλληλη ύπαρξη με άλλες ιεραρχικές ή κρατικές, πολλές φορές η μιά μορφή δίπλα στην άλλη. Πέρα απο τις αρχαϊκές (τις κακώς αποκαλούμενες και «πρωτόγονες») κοινότητες στη Βόρεια και νότια Αμερική (όχι οι Ίνκας που είχαν ιεραρχία), Αφρική, Αυστραλία κλπ. ακόμα και στον μεσαίωνα υπήρχαν στην Ευρώπη αγροτικές κομμούνες δίπλα απο φέουδα κλπ. Είναι απόλυτος μύθος της αστικής ηγεμονίας πως δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνία χωρίς ιεραρχική δομή. Ο καταμερισμός εργασίας απο μόνος του δεν συνιστά ιεραρχία. Σε παραπέμπω σχετικά στο βιβλίο του Σωτήρη Δημητρίου «Η Εξέλιξη του Ανθρώπου-Τόμος Γ’- Οι αρχές της Κοινωνικής Οργάνωσης» Εκδόσεις Καστανιώτη 1996.

    σύντροφε Βασίλη
    Ο κίνδυνος που θέτεις είναι μέν πιθανός, αλλά νομίζω οτι ενισχύεται και τεχνιέντως απο διάφορες πλευρές, μέσα στην συντονισμένη προπαγάνδα του «φόβου» στην οποία όπως είπα συμμετέχει αθέλητα ή ηθελημένα και η αριστερά. Σε κάθε περίπτωση πιστεύω πως το αντίδοτο στον φασισμό είναι η αυτο-οργάνωση σε κοινωνική (κι όχι απλά πολιτική) βάση, γιατί ο φασισμός 1. είναι η αποθέωση του μεσσιανισμού και της «ηγεμονίας» όπου ένα πρόσωπο ή μια ιδέα (ή συνήθως και τα δύο) κυριαρχούν και σαρώνουν το κοινωνικό σώμα ως η υποτιθέμενη μοναδική ελπίδα (συνήθως η ιδέα είναι ρατσιστικής φύσης, αν και όχι πάντα, πάντως χρειάζεται κάποιος «εχθρός») και 2. Ο φασισμός συνιστά καθαρά πολιτικό κι όχι κοινωνικό πρόγραμμα/πρόταγμα. Με αυτή την έννοια η κοινωνική δράση και αλληλεγγύη κι όχι απλά η πολιτική (που καταντάει να μην είναι καν πειστική) είναι το ουσιαστικό αντίδοτο.
    Αυτό που λέω εγώ είναι πολύ απλό: Αντι να περιμένεις την αριστερά ή όποιον άλλον να σε σώσει, βρές 5 γείτονες ή φίλους σου και φτιάξε μια κοινότητα που να μπορεί σε μια προοπτική να συντηρεί μόνη της τον εαυτό της. Αλλάζεις την ζωή σου, χωρίς την μεσολάβηση καμμιάς πολιτικής και κανενός ενδιάμεσου επαγγελματία πολιτικού. Δεν χρειάζεσαι τίποτα! Μόνο πίστη, αλληλεγγύη, δικτύωση με παρόμοιες ομάδες και πρακτικό μυαλό. Αντι να ζητάς απο το κράτος να σε σώσει, άρχισε σιγά σιγά να βγάζεις εντελώς το κράτος απο την ζωή σου!

  7. Αλέξανδρος Τ

    Κώστα, αριστεροί -με κοινωνικούς όρους- είναι το 99% των Ελλήνων.
    Η επιτυχία όμως του συστήματος (γιατί έχει πετύχει) είναι πως δεν υπάρχει η κουλτούρα της αυτο-οργάνωσης έστω και σε βασικό επίπεδο.
    Οι αυτοοργανωμένες συσπειρώσεις πολιτών είναι δαιμονοποιημένες από το σύστημα που έχει επιβάλλει την θέση πως η συμμετοχή στα κοινά -σε οποιοδήποτε επίπεδο- αρχίζει και τελειώνει με τις εκλογές και τους αντιπροσώπους. Σε περιόδους μάλιστα κρίσης -πολιτικής, αξιών, ηθικής, οικονομικής ή και συνολικής όπως αυτή που περνάμε τώρα- όχι μόνο δεν αλλάζει αυτή η θέση αλλά ενισχύεται με μια μεσσιανική λογική, ώστε να στηρίξει το σύστημα.
    Μέχρι χθες στην Ελλάδα, η πλειοψηφία ψήφιζε Παπανδρέου, Σαμαρά, Τσίπρα, Παπαρήγα κλπ. (προσωποποιούσε κόμματα και πολιτικές, ακόμα και στην αριστερά που θεωρητικά αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει).
    Τώρα στη δίνη της συνολικής κρίσης (κι αυτή είναι η μεγάλη επιτυχία του συστήματος) δεν απαξιώθηκε στην συνείδηση μας το πυραμιδωτό πολιτικό σύστημα, αλλά τα πρόσωπα (οι παραπάνω και για διαφορετικούς λόγους), οπότε η κοινωνία δεν ζητάει αλλαγή του συστήματος – ζητάει αλλαγή προσώπων (φαντάζομαι το ερώτημα: ποιος (όχι τι αλλά ποιος) θα μας σώσει το έχεις ακούσει πολλές φορές τελευταία), οι φωνές για νέα μεταπολίτευση (άλλη καραμέλα κι αυτή) δεν ζητάνε ανατροπή του συστήματος, ζητάνε συνολική αλλαγή στα πρόσωπα.

    Από την άλλη όμως συμφωνώ για να είμαι ειλικρινής με την προβληματική που θέτει ο soulatsadoros. Δεν πιστεύω πως μπορεί να λειτουργήσει μια κοινωνία αναρχικά, χωρίς συντονιστές. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τελικά ένα τέτοιο μοντέλο οργάνωσης θα διολισθήσει στο αντιπροσωπευτικό σύστημα.
    Θεωρώ πως το μοντέλο της πλήρους αυτοοργάνωσης είναι εν ολίγοις ουτοπικό, χωρίς αυτό όμως να μειώνει την σπουδαιότητα του, γιατί η προσπάθεια και μόνο να το πλησιάσεις οδηγεί σε καλύτερες κοινωνίες.

    Το σύστημα μέχρι τώρα έχει συγχωνευμένη στην εκτελεστική εξουσία την λαϊκή βούληση (δι’ αντιπροσώπων) και την διαχείριση. Κατά την άποψη μου ιδανικός στόχος θα ήταν ένας διαχωρισμός της εκτελεστικής εξουσίας σε λαϊκή βούληση (ανεξάρτητες αυτοοργανωμένες κοινωνικές ομάδες -όχι αντιπρόσωποι ομάδων-) και διαχείριση (εκτέλεση των λαϊκών εντολών και συντονισμός εκτελεστικών οργάνων).
    Αυτό πιστεύω πως πιθανώς θα μπορούσε να έχει εφαρμογή, όχι μόνο σε κεντρικό επίπεδο -διακυβέρνηση χώρας κλπ.- αλλά και σε όλα τα επίπεδα οργάνωσης μιας κοινωνίας (στο κάτω – κάτω αν είναι να πραγματοποιηθεί κάτι τέτοιο θα πρέπει να ξεκινήσει από τα βασικά κύτταρα οργάνωσης -δουλειά, γειτονιά κλπ.-)

  8. σουλατσαδόρος

    Δεν είπα οτι δεν υπάρχει σύστημα χωρίς ιεραρχία. Είπα οτι μπορεί κάποιος να ασχολείται με τα εσωτερικά της χώρας π.χ αφού έχει περισσ΄τερη εκπέδευση αλλά αυτό δεν τον κάνει<> απο τον άλλο. Οι σχέσεις γονέα παιδιού είναι πολύ καλό πα΄ραδειγμα. Ο γονέας διεκδικεί απο το παιδί την αγ΄απη του το χαμόγελο και τη φρασκάαδα του. Το παιδί απο τον γονέα υλικά πράγματα και γνώση. Το θέμα είναι οτι σε αυτή τη σχέση δεν πρέπει να υπάρχει ιεραρχία. Πιστεύω πως το δικαίωμα και η υποχρέωση του διοικείν είναι άδικα μεγαλύτερο απο το ποιείν και για μένα αυτή την ανισότητα είναι ο πυρήνας της αποτυχίας των καθεστώτων. Η μουσική είναι και η ακρόαση της είναικαι αυτή θέμα μάθησης αλλά δεν με κάνει εμένα ανώτερο που ακούω heavymetal απο τονάλλο που ακούει λαικά. Και όσο παλαβό μου ακούγεται κάποιος να πρέπει να μάθει να ακούει metal άλλο τόσο παράλογο είναι να ορίζεται το διακαίωμα κάποιου να παίρνει τη ζωή στα χέρια με το ποσό της ηγετικής και διοικιτικής ικανότητας του. (ελέγχτεαι απο το αριστερό ημισφαίριο) . Ο εγκέφαλος δεν είπα οτι είναι ιεραρχικά ανώτερο όργανο

  9. κ.κ.

    Προσωπικά σε όποια συλλογικότητα επιχείρησα να ενταχθώ κατά τη μακρά διάρκεια της ζωής μου, διαπίστωσα οτι βρισκόταν πάντα κάποιος που το μόνο που ήθελε ήταν να μου ασκήσει εξουσία και να με καπελώσει, και από την άλλη πολλοί πρόθυμοι να παίξουν το ρόλο του πρόβατου και να ακολουθούν χωρίς καμιά διάθεση ευθύνης και πρωτοβουλίας και μάλιστα τα φοβισμένα πρόβατα συνήθως παίρνουν το μέρος του «δυνατού» για να νοιώθουν έτσι ασφαλή ή να επιβεβαιώνονται. Αυτό δε, συμβαίνει πολύ περισσότερο με τους «αριστερούς» χώρους. Υπάρχει επίσης και η αρρώστια του μικροαστισμού που είναι ανίατη και μεταδοτική και από την οποία πάσχουν κατεξοχήν οι έλληνες, δηλαδή καθένας κοιτάζει το τομάρι του και οι άλλοι να πάνε να πνιγούν, και τέλος υπάρχει και η ασθένεια της ηλιθιότητας και της πλήρους αποβλάκωσης, κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει ο ελληνικός πληθυσμός, μετά από μερικά εκατομμύρια ώρες τηλεθέασης και εμποτισμού του εγκεφάλου με βρωμιές, που τον καθιστά ανίκανο να σκεφτεί και να αντιδράσει. Αποτέλεσμα είναι αυτή η χώρα που βλέπουμε όλοι γύρω μας, η κρίση που δήθεν ήρθε ξαφνικά και αναπάντεχα και τώρα όλοι απορούν και κοιτάζουν με ανοιχτό το στόμα σα να βλέπουν πρώτη φορά το είδωλο τους στον καθρέφτη! Τα προβλήματα έχουν συσσωρευτεί πάρα πολλά, μόνο που το ζήτημα είναι πως θα την πληρώσουμε πάλι οι λίγοι, ναι λίγοι, που δεν φταίμε, ενώ όλοι οι χοντρόπετσοι κοιλαράδες μικροαστοί και απατεώνες θα την βγάλουν καθαρή όπως πάντα. Θέλω να πω οτι το σύστημα δεν είναι κάπου εκεί έξω, δίπλα μας είναι: ο γείτονας, ο συγγενής, ο συνάδελφος, ο σύντροφος(!) μπορεί να μας ασκoύν εξουσία. Δεν ξέρω καν αν όταν θα πεινάσουμε πια τελείως κι αν ακόμα τότε κάτι θα αλλάξει ή θα βρεθούν κάποιοι μαυραγορίτες όπως στην κατοχή, που μου λέει και ο πατέρας μου, να μας πιούνε το αίμα. Σ’ αυτό το τοπίο βρε Γιάννη, πού να βρεθεί η αλληλεγγύη, πολύ αισιόδοξος είσαι! (συγνώμη, μη σας το χαλάω, αλλά είναι κι αυτό μια πλευρά της πραγματικότητας μας)

    • έχεις δίκιο, δεν μας χαλάς…δεν λέω κάτι πολύ διαφορετικό απο σένα…αυτό ακριβώς λέω! Οι μεγάλες οντότητες, έθνη, κράτη, τάξεις, κόμματα, πολιτικές θεωρίες και ιδεολογίες είναι πέρα απο κατασκευές εξουσιασμού, και τα εκτροφεία και τα καταφύγια των μικρών και μεγάλων ατομισμών, εγωισμών και φασισμών…τώρα για το αν σε μια μικρή αυτόνομη ομάδα ανθρώπων μπορεί να υπάρξει αλληλεγγύη ή όχι, τουλάχιστον αυτό εξαρτάται απο τους ίδιους τους μετέχοντες κι όχι απο καπέλα που έρχονται πάντα απο πάνω και απέξω όπως γίνεται με τις «οργανώσεις» και τα κόμματα. Δεν μιλάμε για τον παράδεισο, ή για ένα έτοιμο μοντέλο…μιλάμε για μια δυνατότητα, ένα πείραμα δημιουργικότητας κι ελευθερίας…

  10. Thanos

    Γιάννη μου (αν επιτρέπεις το μου) για μένα ήταν σαν αποκάλυψη. Έχω ζήσει την μισή μου ζωή και αυτή την απλή σκέψη δεν την είχα κάνει ποτέ, δηλαδή πως όταν διεκδικείς κάτι από κάποιον, έμμεσα του αναγνωρίζεις την εξουσία να το κατέχει. Ίσως για «περιθωριακούς» ανθρώπους να είναι κοινοτοπία, αλλά για μένα αποκάλυψη. Στις σκέψεις σου δεν βάζεις καθόλου τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας, που κάνουν δυνατή την συγκρότηση κοινοτήτων πέρα από το επίπεδο γειτονιάς ή παρέας. Νομίζω εκεί είναι η λύση. Το κίνημα που διοργανώνει συσσίτια, εδώ μπορεί να γίνει κίνημα που φτιάχνει εταιρείες σε συνεταιριστική βάση και δίνει δουλειές σε ανέργους ή νέους, που κατεβαίνει στις εκλογές κλπ. Δηλαδή η πρόταση μου είναι το χτύπημα του συστήματος με τα όπλα του, μέσα από το διαδίκτυο. Φαντάσου κατ αντιστοιχία το ΕΑΜ, αν άρχιζε την αντίσταση με πρακτικές Γκάντι. Τι απήχηση θα είχε εννοώ στην κατεχόμενη Αθήνα που πέθαινε από την πείνα και τι αποτέλεσμα. Φυσικά στον υλικό κόσμο (όχι το διαδίκτυο) η οργάνωση σε επίπεδο γειτονιάς εξασφαλίζει καλύτερες συνθήκες ζωής και έχει ουσία και φυσικά δεν την απορρίπτω. Ίσα ίσα. Την θεωρώ απαραίτητη σαν κύτταρο (η στάση ζωής) αλλά εξίσου απαραίτητο θεωρώ και την δόμηση του οργανισμού ολόκληρου. Εκεί παίζει το ΝΕΤ. Μην φοβάσαι τόσο τις συγκεντρωτικές δομές οργάνωσης (όσο και αν είσαι καμένος). Με τα μέσα σήμερα, μπορούμε να τις κάνουμε όχι αντιπροσωπευτικές αλλά συμμετοχικές (τουλάχιστον για όσους ενδιαφέρονται). Αν θέλεις ξεκινάμε μια τέτοια συζήτηση με τους φίλους εδώ. Για άλλη μια φορά σ΄ευχαριστώ.
    Φιλικά
    Θάνος

    • Θάνο
      στείλε μας στο μαίηλ των αντισωμάτων τις σκέψεις σου κάπως μαζεμένες, να τις δημοσιεύσουμε να κάνουμε συζήτηση. Συμφωνώ μαζί σου πως μπορούν να λειτουργήσουν παράλληλα και συνελεύσεις γειτονιάς, αλλά και διατοπικά πειράματα συμμετοχικής οικονομίας, και η μιά δράση να υποστηρίζει την άλλη. Χρειάζεται όμως σε κάθε περίπτωση να μην υπάρχει ιεραρχία, καπέλο, ή υποψία κερδοφορίας. Μπορούμε να το ξεκινήσουμε άμεσα, τουλάχιστον στον σχεδιασμό.

  11. κ.κ.

    Γιάννη, πού σκοντάφτουν όλα αυτά τελικά; Στην κουλτούρα των ανθρώπων, στη μόρφωση, στον πολιτισμό τους. Σωστά λες πως ήμαστε μαθημένοι να μας λύνουν οι άλλοι τα προβλήματα, αλλά λέω πως δεν θα είμαστε ικανοί και από μόνοι μας να κάνουμε κάτι διαφορετικό επειδή δεν έχουμε εκπαιδευτεί σε αυτό. Δηλαδή, οι διανοούμενοι, όντως έχουν περισσότερα εργαλεία για να απαντούν στα ζητήματα, αυτό δεν είναι ψέμα. Δεν υπάρχει κουλτούρα συζήτησης, κουλτούρα ομαδικής δουλειάς, συνεργασίας, σεβασμού, υψηλό επίπεδο, ηθική συγκρότηση στον πολύ κόσμο. Κατά τύχη διαβάζω τώρα τη Θεμελιώδη Παρέκκλιση του Γ. Καραμπελιά. Γράφει για τον «Γιάν Βάκλαβ Μακάισκι (1866-1926), ο πρώτος μαρξιστής που θα απορρίψει το μαρξισμό στην εξορία της Σιβηρίας, και θα επισημάνει προφητικά πώς ο μαρξισμός είχε ήδη μεταβληθεί σε όργανο για την κυριαρχία της «φιλοσοφίας» επί των εργατών»(σελ. 156). «Ο Μακάισκι έθεσε ως στόχο των κατώτερων τάξεων όχι απλώς την απαλλοτρίωση του κεφαλαίου των μέσων παραγωγής και της ιδιοκτησίας αλλά, ίσως ακόμα σημαντικότερο και δυσκολότερο, την απαλλοτρίωση ενός άλλου «κεφαλαίου», του κεφαλαίου των γνώσεων…Ενός κεφαλαίου που όχι μόνο εγγράφει στο ίδιο το μυαλό και τις συμπεριφορές των ανθρώπων τους ταξικούς διαχωρισμούς αλλά αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολο να «απαλλοτριωθεί» από οτι το κλασικό υλικό κεφάλαιο»(σελ. 158). Η αριστερά ουδέποτε μιλάει συγκεκριμένα και με προτάσεις για το περιεχόμενο και τον τρόπο που διδάσκουν τα σχολεία μας, παρά μόνο για τα μισθολογικά θέματα των εκπαιδευτικών. Ο τρόπος διάταξης των τάξεων σε σειρές, εμπεδώνει τον ατομισμό, ενώ μια διάταξη σε κύκλο, γύρω από τραπέζι εργασίας ή όχι, διδάσκει βιωματικά την ισότιμη συμμετοχή και την συνευθύνη χωρίς αρχηγούς και διακρίσεις. Επίσης τα παιδιά μας διαπαιδαγωγούνται και στο σπιτι βέβαια αλλά και από την τηλεόραση, και κανείς δεν διεκδικεί στα σοβαρά να σταματήσει αυτό το σκουπιδαριό. Θα πω ένα παράδειγμα. Τα μικρά κορίτσια στην εφηβεία συχνά θεωρούν το σώμα τους σαν αντικείμενο, π.χ. βάφουν τα μαλλιά τους, βάζουν μεικ απ ή ντύνονται με ανάλογο τρόπο. Αυτό φυσικά δεν το διδάσκονται στο σχολείο αλλά στα πρότυπα που προβάλλει κατά κόρον ή τηλεόραση, δηλαδή των πορνιδίων. Αντίστοιχα, τα αγόρια αποκτούν μια κουλτούρα οπαδισμού και χουλιγκανισμού με την κυριαρχία του ποδοσφαίρου και το πρότυπο του ακριβοπληρωμένου παιχταρά. Έτσι κάπως μεγαλώσανε και οι προηγούμενες γενιές, βέβαια σε άλλο ιστορικό πλαίσιο, αλλά θέλω να πω πως στη μόρφωση βρίσκεται το κλειδί, εκεί διαμορφώνεις ελεύθερους ανθρώπους, καλλιερημένους, συνειδητούς, κοινωνικούς, συνεργατικούς και όχι ατομιστές, ανταγωνιστικούς και ανεύθυνους. Και βέβαια το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα αναπαράγει τις ταξικές διαφορές, αφού σε παίρνει από εκεί που βρίσκεσαι, αναλόγως δηλαδή από την οικογένεια και το κοινωνικό περιβάλλον από το οποίο προέρχεσαι, και σε πάει παρακάτω, επομένως δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια αφετηρία. Σε αυτό θα έπαιζαν σημαντικό ρόλο ουσιαστικά προγράμματα ενισχυτικής διδασκαλίας σε μόνιμη και τακτική βάση. Αντιγράφω πάλι από το βιβλίο του Καραμπελιά σελ. 159: «…η ανισότητα των γνωστικών επιπέδων μεταξύ των κοινωνικών τάξεων, στο εσωτερικό των κοινωνικών τάξεων, και οι διαφοροποιήσεις μεταξύ φύλων, περιοχών, χωρών, ηπείρων, πολιτισμών, είναι τόσο μεγάλες, ώστε αναπαράγουν ή δημιουργούν νέες κοινωνικές διαφοροποιήσεις. Η μετάβαση σε εξισωτικές κοινωνικές μορφές αποτελεί μια ολόκληρη ιστορική περίοδο κα συνιστά, πιθανώς, μια διαδικασία χωρίς τέλος και τελείωση. Προυποθέτει δε, όπως το έθετε φιλισοφικά ο νεαρός Μαρξ, τη «συγχώνευση όλης της κοινωνίας» στο προλεταριάτο, δηλαδή την σταδιακή απορρόφηση του …εγκεφάλου από την καρδιά!». (καρδιά εννοεί το προλεταριάτο και εγκέφαλο τη διανόηση, όπως το λέει ο Μαρξ).

  12. φίλε κκ. συμφωνώ γενικά σε αυτά που λές. Αλλά η απαλλοτρίωση της γνώσης θα μου επιτρέψεις να πω, δεν είναι τόσο δύσκολο ζήτημα όσο φαντάζεσαι. Κατ’ αρχήν, επειδή αυτό είναι το αντικείμενο της δουλειάς μου (άνεργος είμαι, αλλά τέλος πάντων σε αυτό σπούδασα, και σου μιλάω «απο μέσα») θα σου πώ μια άλλη διάσταση: Τεράστιες περιοχές του εκπαιδευτικού συστήματος σήμερα (όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά παντού) δεν παράγουν καμμιά γνώση, αλλά πειθαρχία, γραφειοκρατία και διαχείριση του διανοητικού δυναμικού της κοινωνίας με σκοπό τον έλεγχό του. Αυτό το ζήτημα κανείς δεν το πιάνει! και δεν το πιάνει κανείς γιατι οι διανοούμενοι της αριστεράς (πανεπιστημιακοί, εκπαιδευτικοί, ερευνητές κλπ.) ζούν και κάνουν τις καριέρες τους απο αυτό το σύστημα! Και βέβαια δεν είπε κανείς να πάνε να ζήσουν σε σπηλιές, αλλά τουλάχιστον, όπως λές κι εσύ, να αμφισβητήσουν και την ‘ιδια την διαδικασία παραγωγής και μετάδοσης της γνώσης κι όχι να την αναπαράγουν σαν να είναι κάτι «αντικειμενικό» πάνω απο την κοινωνία, και πάνω απο τάξεις και φυλές. Είναι βέβαιο οτι ένα απο τα πρώτα «ιερά και όσια» που θα ανατρέψει μια οργάνωση αυτόνομων κοινοτήτων πρέπει να είναι η δυτική πειθαρχία πάνω στην γνώση και η αλλοτρίωση των παιδιών, των μαθητών και των φοιτητών στην κοινωνία του ανταγωνισμού. Επειδή το ζήτημα είναι τεράστιο κι έχω πολλά να πώ, στείλε μου μαίηλ στο προσωπικό μου (i.kyriakakis@gmail.com) να κανονίσουμε να τα πούμε απο κοντά. Τώρα είμαι στο εξωτερικό, μετά τις 26 θα είμαι Αθήνα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s