ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ, ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ και Η ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ: ΠΟΥ ΕΚΑΝΑΝ ΛΑΘΟΣ ΟΙ ΜΑΡΞΙΣΤΕΣ-ΛΕΝΙΝΙΣΤΕΣ

Ο Μπέρτολτ Μπρέχτ στην μπαλάντα του έμπορα, λέει:

Ρύζι έχει κει κάτω κοντά στο ποτάμι
Εκεί ψηλά στο βουνό χρειάζουνται ρύζι
Αν το ρύζι το κρύψουμε στις αποθήκες
θ’ ακριβύνει το ρύζι γι’ αυτούς εκεί πάνω
Οι μαούνες του ρυζιού θα ‘χουν λιγότερο ρύζι
και το ρύζι φτηνότερο θα ‘ναι για μένα

Τι είναι στ’ αλήθεια το ρύζι
Πού να ξέρω το ρύζι τι είναι
Ποιος να το ξέρει τάχα
Δεν ξέρω το ρύζι τι είναι
Ξέρω την τιμή του μονάχα

Φτάνει χειμώνας και χρειάζουνται ρούχα
Πρέπει μπαμπάκι λοιπόν ν’ αγοράσουμε
και το μπαμπάκι να μην το πουλήσουμε
Σαν θα ‘ρθει το κρύο, θ’ ακριβύνουν τα ρούχα
Τα κλωστήρια πληρώνουν πολύ ψηλά μεροκάματα
Κι έπειτα υπάρχει πάρα πολύ μπαμπάκι

Τι είναι στ’ αλήθεια το μπαμπάκι
Πού να ξέρω το μπαμπάκι τι είναι
Ποιος να το ξέρει τάχα
Δεν ξέρω το μπαμπάκι τι είναι
Ξέρω την τιμή του μονάχα

Κι ο άνθρωπος παρατρώει φαΐ
γι’ αυτό κι ο άνθρωπος όλο ακριβαίνει
Για να φτιάξεις φαΐ, χρειάζεσαι ανθρώπους
Οι μάγειροι κάνουν φτηνότερο το φαΐ
αλλάοι φαγάδες όλο και τ’ ακριβαίνουν
Κι έπειτα υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι

Τι είναι στ’ αλήθεια ο άνθρωπος
Πού να ξέρω ο άνθρωπος τι είναι
Ποιος να το ξέρει τάχα
Δεν ξέρω ο άνθρωπος τι είναι
Ξέρω την τιμή του μονάχα

1. Πως δουλεύει ο καπιταλισμός. Το κεφάλαιο

Αν κανείς αντικαταστήσει το ρύζι το μπαμπάκι και τον άνθρωπο, που λέει ο Mπρεχτ, με άλλα προϊοντα που κάποιοι κατέχουν, θα βρεί πολύ γρήγορα την ουσία όλων των ιστορικών καπιταλιστικών κρίσεων άρα και της σημερινής. Κάποιοι κατέχουν μέσω του κεφαλαίου αγαθά, τα οποία είτε είναι, είτε κατασκευάζονται για να είναι απαραίτητα στους ανθρώπους. Εδώ μπαίνει «ο φετιχισμός του εμπορεύματος» που λέει ο Μαρξ. Ο φετιχισμός ή αλλιώς η «λατρεία» του εμπορεύματος έγκειται σε δυό πράγματα.

Πρώτον ο άνθρωπος βλέπει μόνον το εμπόρευμα κι όχι την κοινωνική σχέση που το παρήγαγε, δηλαδή οτι κάποιος «κατέχει» το μπαμπάκι, το ρύζι, κατέχει και τα εργαλεία που το παράγουν, αλλά και την εργασία που χρειάζεται για να παραχθεί, κι άρα έχει και την δύναμη να ελέγξει τι, πως και πόσο θα παραχθεί, τι, πως, και πόσο θα διανεμηθεί στην αγορά. Στο μυαλό των ανθρώπων ο καπιταλιστής κι ο έμπορας απλά παράγουν με σκοπό το κέρδος.

Οι άνθρωποι δεν βλέπουν πως το κέρδος δεν βγαίνει απο την παραγωγή μόνο, αλλά απο τον έλεγχο δηλαδή την εξουσία πάνω σε όλους τους συντελεστές και τα στάδια της παραγωγής της διανομής και της κατανάλωσης. Αυτό λέει ο Μπρέχτ: να κρύψουμε το ρύζι να ανέβει η τιμή του, να πεινάσουν οι άνθρωποι να αγοράσουν ακριβά, να κερδίσουμε. Να παράγουμε τόσο μπαμπάκι, να κρύψουμε τόσο, να φτιάξουμε τόσα ρούχα, να κρυώσουν οι άνθρωποι, να πληρώσουν τα ρούχα ακριβά. 

Σε αυτή την διαδικασία η υπεραξία που βγάζει ο «κάτοχος» του μπαμπακιού ή του εργοστασίου υφασμάτων απο τον αγρότη που το βγάζει ή απο τον εργάτη που φτιάχνει το ύφασμα, είναι μόνο ένας συντελεστής της παραγωγής. Και μάλιστα αυτός ο συντελεστής βρίσκεται σε αντίθεση με τους άλλους, αυτόν της τεχνητής «προσφοράς» και «ζήτησης» δηλαδή του ελέγχου πάνω στην διανομή και κατανάλωση.

 Δηλαδή αν η εργασία είναι πολύ φτηνή, θα βγεί πολύ μπαμπάκι, θα κρύψουμε πολύ στις αποθήκες (για να μην πέσει η τιμή του) αλλά το τόσο πολύ μπαμπάκι κάποια στιγμή θα βγεί στην αγορά και θα ρίξει τις τιμές, τόσο πολύ, που το μπαμπάκι δεν θα έχει πια καμμιά αξία, οι εργάτες θα απολυθούν, ο κόσμος θα πήξει στα φτηνά ρούχα, αλλά δεν θα έχει πια δουλειές και λεφτά να αγοράσει τίποτ’ άλλο. Αυτές είναι οι κυκλικές κρίσεις του καπιταλισμού. Ο καπιταλιστής θα αφήσει το μπαμπάκι που φτήνηνε πια τόσο, και με τα κέρδη του θα επενδύσει κάπου αλλού όπου ο ίδιος κύκλος θα ξαναρχίσει, αλλά αυτό θέλει χρόνο και στο μεταξύ χιλιάδες εργάτες θα πεινάσουν.

Ο καπιταλιστής και ο έμπορας, δεν αρκούνται στο να ρυθμίσουν το ποιός, για πόσο και πότε ακριβώς θα πεινάσει και θα κρυώσει. Αν μπορούσε μόνο αυτό, ο καπιταλισμός θα είχε ξοφλήσει προ καιρού. Αυτό που έγινε κυρίως τον εικοστό αιώνα ενώ ο Μαρξισμός είχε καθηλωθεί στον δέκατο ένατο, κι έπαψε να παρακολουθεί την κοινωνική εξέλιξη, ήταν η δυνατότητα του καπιταλισμού όχι μόνο να δημιουργεί τεχνητή προσφορά και ζήτηση αλλά και να δημιουργεί τεχνητές ανάγκες.

Ας πάρουμε την παρούσα κρίση. Ποιός ήταν ο φετιχισμός; ποιό ήταν το εμπόρευμα; Τα στεγαστικά δάνεια. Πόσο πραγματική ανάγκη είχαν οι άνθρωποι απο στεγαστικά δάνεια; Κάποιος θα πεί, μα η στέγη είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη. Ναι. Αλλά το προϊόν δεν ήταν τελικά οι στέγη. Οι άνθρωποι δεν αγόραζαν στέγη και οι τράπεζες δεν πούλαγαν σπίτια. Οι άνθρωποι αγόραζαν δάνεια για στέγη, είναι διαφορετικό. Η κρίση επήλθε πάλι απο τον ίδιο κύκλο, «παραγωγή» του προϊόντος «δάνειο», έλεγχος για να ανέβουν οι τιμές, αύξηση της ζήτησης, αύξηση της παραγωγής, υπερπροσφορά, κατάρρευση.

Αν κανείς νομίζει οτι η «παραγωγή καινούργιων αναγκών» αφορά μόνο στα λεγόμενα άϋλα προϊόντα κάνει λάθος. Γιατί, τι να πούμε για τις «ανάγκες» ψυχαγωγίας και πολιτισμού, τουρισμού και αισθητικής, επικοινωνίας, τεχνολογικών καινοτομιών κλπ. Αυτά δεν είναι καθόλου άϋλα προϊόντα και υπηρεσίες. Το DVD τα Laptops, τα κινητά και εκατοντάδες άλλα προϊόντα δεν είναι άυλα…ίσα ίσα είναι πολύ υλικά.

 Αν λοιπόν για τον μέχρι τον δεκατοένατο και ως περίπου τα μέσα του εικοστού αιώνα καπιταλισμό  η προτεραιότητα ήταν το ρύζι και το μπαμπάκι, μετά τα μέσα του εικοστού (σε μιαν όμως διαδικασία που είχε αρχίσει ήδη απο τα τέλη του δέκατου ένατου) η προτεραιότητα ήταν η επιτάχυνση και η διάδοση παραγωγής νέων αναγκών, για να μπορεί να ξεφεύγει απο τις κρίσεις του. Απο τότε ξεκίνησε και η τεράστια ανάπτυξη της βιομηχανίας της διαφήμισης, του θεάματος, των επικοινωνιών και της ψυχαγωγίας. 

Αυτή είναι η δεύτερη πλευρά του φετιχισμού του εμπορεύματος, που δεν μπόρεσε να συλλάβει ή να προβλέψει ο Μαρξισμός. Ο Μαρξισμός εγκλωβισμένος στον επιστημονικό θετικισμό του δέκατου ένατου αιώνα θεώρησε οτι ο καπιταλισμός απλά μετατρέπει αυτά που έχουν ανάγκη οι άνθρωποι σε εμπορεύματα. Έτσι προέβλεψε οτι κάποια στιγμή οι άνθρωποι θα εξεγερθούν ενάντια στην ιδιοποίηση απο λίγους των αγαθών που είναι απαραίτητα για τους πολλούς. Πραγματικά ο δέκατος ένατος (και το πρώτο κομμάτι του εικοστού αιώνα) ήταν γεμάτος απο τέτοιες εξεγέρσεις. Η απάντηση του καπιταλισμού ήταν η δημιουργία νέων αναγκών, αναγκών που ξέφευγαν απο τις βασικές ανάγκες και χρειάζονταν ένα πολύ εξειδικευμένο δίκτυο παραγωγών για να παραχθούν, έτσι ώστε να μην μπορούν εύκολα να απαλλοτριωθούν απο τους εργάτες. 

Χωρίς να αλλάζει τίποτα στην βασική κίνηση του καπιταλισμού, δηλαδή στο σχήμα έλεγχος της αγοράς-κέρδος-υπερπαραγωγή-κρίση, άλλαξε το περιεχόμενο. Ο έλεγχος στην παραγωγή και διανομή αγαθών υψηλής τεχνολογίας και εξειδίκευσης που ΔΕΝ είναι απολύτως απαραίτητα για την επιβίωση, χώρισε τους εργάτες σε δυό πολύ μεγάλες κατηγορίες, αυτών που είχαν και έχουν πρόσβαση σε αυτά τα αγαθά και σε αυτούς που δεν έχουν. Οι πρώτοι στην ουσία συμμάχησαν με το κεφάλαιο. Σ’ αυτό όμως θα επιστρέψω λίγο παρακάτω στο ζήτημα της συναίνεσης.

 Για την ώρα ας κρατήσουμε το βασικό χαρακτηριστικό του καπιταλισμού: Για να αγοράσει κανείς ρύζι ή μπαμπάκι ή μικροτσίπ καθώς και εργάτες που θα τα παράγουν χρειάζεται ένα αρχικό κεφάλαιο. Μετά όμως για να αυγατίσει το κεφάλαιό του, χρειάζεται να ελέγξει την αγορά με τεχνητή προσφορά και ζήτηση. Αυτός ο έλεγχος, οδηγεί σε κυκλικές κρίσεις στις οποίες το κεφάλαιο απαντάει με συμπίεση του κόστους εργασίας, αλλά και κυρίως με παραγωγή νέων προϊόντων που δεν καλύπτουν ανάγκες της κοινωνίας, αλλά την ανάγκη του κεφαλαίου να βρεί διέξοδο.

 Άρα η κερδοφορία δεν προέρχεται αποκλειστικά απο την εκμετάλλευση της εργασίας (αυτός είναι μόνο ένας παράγοντας) αλλά κυρίως απο την άμεση επιρροή πάνω στην κατανάλωση των παραγόμενων αγαθών με στοχευμένη αυξο-μείωση της προσφοράς και της ζήτησης, και την δημιουργία νέων αναγκών όταν αυτό γίνεται απαραίτητο. Εδώ υποστηρίζω οτι έκανε λάθος ο Μάρξ προβάλοντας ως πρωτεύον ένα χαρακτηριστικό του κεφαλαίου, το οποίο ναι μεν είναι υπαρκτό, αλλά είναι δευτερεύον σε σχέση με την ικανότητα του κεφαλαίου να παράγει «νέες ανάγκες» κι έτσι να ανανεώνεται διαρκώς. Μάλιστα ο Μάρξ θεοποίησε την δυτική επιστήμη και την είδε σαν όχημα απελευθέρωσης του ανθρώπου. Στην πραγματικότητα όμως η επιστήμη έγινε το κύριο όργανο των καπιταλιστών για την παραγωγή νέων αναγκών και άρα για τη διαιώνιση της κερδοφορίας του κεφαλαίου. 

Αυτή η λαθεμένη έμφαση στην οικονομοτεχνική ερμηνεία της εργασίας (αξία=ο χρόνος της υλοποιημένης εργασίας πάνω στο προίόν, υπεραξία=η διαφορά της αξίας με το κέρδος του καπιταλιστή) και η υποτίμηση της σφαίρας της κυκλοφορίας, της «αγοράς» (οι Μαρξιστές ξορκίζουν την «αγορά» σαν ένα απλό δευτερογενές αποτέλεσμα της «παραγωγής»)  και της κατανάλωσης, οδήγησε ουσιαστικά στην αποτυχία όλα τα εγχειρήματα σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Οι αριστεροί και σήμερα ακόμα πιστεύουν οτι η θεωρία ήταν σωστή, αλλά εφαρμόστηκε λάθος. Αυτό που δεν μπορούν να δούν είναι οτι η θεωρία ήταν λάθος και ήταν καταδικασμένη να αποτύχει έτσι κι αλλιώς. Ο φετιχισμός της θεωρίας της  «αξίας» ήταν το ένα λάθος. Το άλλο ήταν η θεωρία για το κράτος. 

2. Τι είναι στ’ αλήθεια το Κράτος;

 Αν προσέξει κανείς τους στίχους του Μπρέχτ θα δεί οτι κάτι λείπει. Λέει ο Μπρέχτ «αν κρύψουμε το ρύζι στις αποθήκες» θα ακριβήνει το ρύζι…Όμως τι εμποδίζει τον κόσμο να μπεί στις αποθήκες και να πάρει το ρύζι; Η απάντηση εδώ είναι απλή: Κάποιοι φυλάνε τις αποθήκες με όπλα και με βία. Αυτοί είναι το κράτος! Ο στρατός και η αστυνομία, ο νόμος και η υπαλληλία.

Το κράτος έως τώρα έχει οριστεί με τρείς διαφορετικούς τρόπους. Ο πρώτος ήταν του αστού φιλόσοφου Τόμας Χόμπς ήδη απο τον 17 ο αιώνα  που έλεγε πως ο άνθρωπος έχει μια έμφυτη τάση πρός τον εγωισμό και την επιθετικότητα, και το κράτος χρειάζεται για να τιθασεύει των εγωισμό των ατόμων και των ομάδων εις όφελος του συνόλου της κοινωνίας. Ο δεύτερος ορισμός ήταν του Μάρξ και του Έγγελς οτι το κράτος είναι το πολιτικό όργανο της κυριαρχίας της μιας τάξης πάνω στην άλλη και ο τρίτος του Βέμπερ που λέει οτι κράτος είναι η δια της βίας κυριαρχία του νόμου μέσα σε μια επικράτεια.

Απο τους τρείς ορισμούς είναι σαφές πως για να κρυφτεί το ρύζι και το μπαμπάκι στις αποθήκες ή για να εφαρμόζονται νόμοι που να επιτρέπουν το τζογάρισμα κερδοσκόπων πάνω στις δημόσιες περιουσίες, ο δεύτερος ορισμός είναι ο πιο σωστός: Το κράτος είναι η κυριαρχία μιας τάξης πάνω στις άλλες.

Όμως αφού το κράτος είναι ο μηχανισμός της ταξικής κυριαρχίας, δηλαδή στην περίπτωση του καπιταλισμού, ο μηχανισμός που διασφαλίζει στο κεφάλαιο την κερδοφορία του μέσω των νόμων και της βίας, πως είναι δυνατόν να υπάρχει κράτος χωρίς κεφάλαιο; Τι το θέλει κανείς το κράτος όταν δεν έχει κεφάλαιο, όταν δηλαδή δεν χρειάζεται αποθήκες να κρύψει το ρύζι και αστυνομία να φυλάει τις αποθήκες; Μήπως γιατι οι άνθρωποι είναι εγωιστές; ή μήπως για την εφαρμογή του νόμου; Μα τότε πάμε σε Χομπσιανές και Βεμπεριανές λογικές για το κράτος. Και όντως τέτοιες λογικές κυριάρχησαν στον «υπαρκτό σοσιαλισμό», όπου το κράτος ήταν μηχανισμός κυριαρχίας πάνω στους εργάτες, χωρίς να υπάρχει καπιταλιστική τάξη! Τί έγινε λοιπόν εκεί; Μήπως και σ’ αυτό το σημείο υπάρχει λάθος στην θεωρία;

Το λάθος του Μαρξισμού-Λενινισμού για το Κράτος προέρχεται απο το λάθος για την οικονομία. Πίστεψαν οι Μαρξ-Έγγελς αλλά περισσότερο απο όλους ο Λένιν πως η διεύρυνση της παραγωγής και η τεχνολογία αιχμής με βάση την επιστήμη, θα φέρει την αφθονία στους εργάτες, ενώ η σοσιαλιστική υπεραξία θα ανατροφοδοτεί την έρευνα και την άμυνα του λαού, αντί για την ανώτερη τάξη όπως γινόταν στον καπιταλισμό. Ήταν σαν να πίστευαν πως το Κράτος μπορεί να λειτουργήσει σε όφελος των εργατών. Το ίδιο πιστεύουν και όλοι οι αριστεροί ως σήμερα.

Όλες αυτές οι πίστεις έχουν την βάση τους στην αστική ιδεολογία της «προόδου» που ενστερνίστηκε και ο Μαρξισμός. Οι Μαρξιστές-Λενινιστές δεν είδαν πως η «πρόοδος» της επιστήμης και της τεχνολογίας δεν ήταν αντικειμενική διαδικασία, αλλά εργαλείο ανανέωσης του καπιταλισμού! Έπεσαν στην λούμπα του μύθου της δυτικής υπεροχής και του επιστημονισμού. Έτσι είδαν και το Κράτος ως εν δυνάμει «εργαλείο προόδου» ξεχνώντας τον ίδιο τους τον ορισμό: ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΡΑΤΟΣ ΑΝ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΑΞΙΚΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ! Έτσι έφτιαξαν μια νέα τάξη γραφειοκρατών που μέσω του κράτους κατείχαν και τα μέσα παραγωγής! 

Η  Συναίνεση

Το γεγονός οτι το κράτος χρειάζεται για την διατήρηση ταξικής κυριαρχίας το δείχνει η ιστορία της αποικιοκρατίας όπως και η ιστορία όλων των οικονομικών κρίσεων. Κατά την αποικιοκρατία την εκμετάλλευση των αποικιών αναλάμβαναν εξ ολοκλήρου ιδιωτικές εταιρίες κεφαλαιοκρατών αλλά την επιβολή της τάξης την αναλάμβαναν κρατικοί στρατοί και κρατικοί υπάλληλοι. Την ρύθμιση τών συναλλαγών σε εγχώριο και διεθνές επίπεδο την αναλαμβάνουν νομοθετικά σώματα και οργανισμοί με πλήθος νόμων και κανονισμών. Η αντίληψη λοιπόν οτι η αγορά ρυθμίζει μόνη της τις σχέσεις του κεφαλαίου εσωτερικά, αλλά και του κεφαλαίου με την εργασία είναι ένας μύθος της αστικής τάξης.

Το κεφάλαιο χωρίς το κράτος και τους νόμους, δεν μπορεί να υποτάξει ούτε την εργασία ούτε ολόκληρους λαούς στην μη καπιταλιστική περιφέρεια. Το θέμα βέβαια είναι οτι το κράτος δημιουργεί την αίσθηση της κοινότητας μεταξύ ιδιοκτητών κι εργατών μέσα απο την ιδεολογία του έθνους και την εκμετάλλευση άλλων «εθνών». Αυτό που κατόρθωσε τελικά ο καπιταλισμός με την εκμετάλλευση της επιστήμης απο την μιά και με την κυριαρχία πάνω στις μη καπιταλιστικές χώρες στην περιφέρεια απο την άλλη, είναι ακριβώς η συναίνεση και η ταξική συνεργασία στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών.

Η «τεχνολογία» και η «επιστήμη» δημιουργεί την αίσθηση της υπεροχής του «δυτικού ανθρώπου» και του «δυτικού πολιτισμού» αποκρύπτωντας το γεγονός οτι η επιστήμη εξυπηρετεί ουσιαστικά την κερδοφορία του κεφαλαίου κι όχι την «πρόοδο». Η κερδοφορία αυτή εξασφαλίζεται κυρίως απο την διάλυση του κόστους και την καταλήστευση της εργασίας στην παγκόσμια περιφέρεια και στην διαρκή ανατροφοδότηση των δυτικών καταναλωτών με νέα προϊόντα. Και οι δύο αυτές κινήσεις είναι αδύνατες χωρίς την ύπαρξη κρατών κι εδώ κι εκεί…

Όμως ενώ εκεί στον τρίτο κόσμο, η ύστατη εξαθλίωση εμποδίζει τους ανθρώπους να εξεγερθούν, στην δύση αυτό που τους εμποδίζει είναι η συναίνεση με ένα σύστημα που τους εξασφαλίζει πρόσβαση σε καταναλωτικά αγαθά. Όταν μάλιστα τα κατώτερα στρώματα περιορίζονται απο πολιτικές λιτότητας στην πρόσβασή τους σε αυτά τα αγαθά, εξεγείρονται όχι για να ανατρέψουν το σύστημα που τα παράγει, αλλά για να ανακτήσουν την πρόσβασή τους σε αυτά. Βλέποντας μάλιστα ως κοινότητα το έθνος κράτος, αγνοούν εντελώς οτι αυτά τα αγαθά, πρώτον είναι τα περισσότερα άχρηστα και δεύτερον παράχτηκαν απο το αίμα, τον ιδρώτα και τον θάνατο των εργατών του τρίτου κόσμου.

Το μόνο ρεαλιστικό είναι αυτό που περιέχει τις λιγότερες αντιφάσεις!

Οι συνθήκες αυτές καθιστούν την προοπτική ανατροπής του συστήματος πολύ δύσκολη. Για να υπάρξει ανατροπή χρειάζεται πρώτα να αρχίζουν να ανατρέπονται δυό πολύ βαθειές πίστεις στην δύση: 1. η τυφλή πίστη στην επιστήμη ως αντικειμενικής διαδικασίας. Χρειάζεται να αναδειχτεί η ταξική φύση της «αντικειμενικότητας» και της έννοιας της «προόδου» και της «λογικής» που απο-ηθικοποιεί και απο-προσωποποιεί τις κοινωνικές σχέσεις, χαρακτηριστικά που φέρουν κατεξοχήν το κράτος και το κεφάλαιο (όπου η αναπαραγωγή τους είναι αυτοσκοπός)

2. η τυφλή πίστη στο «λαϊκό κράτος» ως όχημα κοινωνικής απελευθέρωσης. Χρειάζεται να αναδειχθεί η κυριαρχική φύση του κράτους και στο εσωτερικό του αλλά και στην σχέση του με άλλες οντότητες στο εξωτερικό του. Το μοίρασμα της πίτας που έγινε με το μεταπολεμικό «κοινωνικό» κράτος έγινε απο την συστηματική κλοπή και την εξαθλίωση του τρίτου κόσμου. Η συναίνεση και το «επίπεδο ζωής» στη δύση σήμανε εξαθλίωση, πείνα και θάνατο στον τρίτο κόσμο. Η διαφορά «φάσης» στο ένα και στο άλλο οφείλεται στον χρόνο που χρειάζεται για την επώαση, εκδήλωση και συνέπεια των κρίσεων συσσώρευσης του καπιταλισμού. Οικονομίες που είχαν στηθεί στον τρίτο κόσμο με εξαγωγικά ένα, δύο προίόντα κατέρρευσαν μέσα σε μια νύχτα με τις κρίσεις υπερσυσσώρευσης, με την πείνα και την εξαθλίωση να ακολουθεί μετα απο 5 ή 10 χρόνια.

Με δυο λόγια, εν κατακλείδι, οφείλουμε να δούμε πως ο κόσμος σήμερα είναι διαφορετικός απο το 1848, ή το 1917 και αν θέλουμε να τον αλλάξουμε χρειαζόμαστε διαφορετικά εργαλεία, πόσο μάλλον που τα παλιά εργαλεία απέτυχαν. Σε σχέση με τον προβληματισμό που ανέπτυξα εδώ, η απόρριψη των ιδεολογημάτων περι «αναγκών» και «λαίκού κράτους» μας οδηγεί στην ανάδειξη των αυτόνομων δικτυωμένων αντι-ιεραρχικών αυτοδιαχειριζόμενων κοινοτήτων ως προτάγματος μοναδικής ρεαλιστικής προοπτικής υπέρβασης του καπιταλισμού. Για να μπορέσουμε όμως να το δούμε αυτό, πρέπει να υπερβούμε τα αδιέξοδα που κληρονομήσαμε απο τον Μαρξισμό-Λενινισμό.

Γιάννης Κ.       

Advertisements

7 Σχόλια

Filed under Σκέψεις

7 responses to “ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ, ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ και Η ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ: ΠΟΥ ΕΚΑΝΑΝ ΛΑΘΟΣ ΟΙ ΜΑΡΞΙΣΤΕΣ-ΛΕΝΙΝΙΣΤΕΣ

  1. κ.κ.

    Ναι, ωραία. Θα μείνω μόνο λίγο στην τελευταία παράγραφο. «…ανάδειξη των αυτόνομων δικτυωμένων αντι-ιεραρχικών αυτοδιαχειριζόμενων κοινοτήτων ως προτάγματος μοναδικής ρεαλιστικής προοπτικής υπέρβασης του καπιταλισμού». Ο.Κ. Το ζήτημα είναι όμως πώς θα φτάσουμε σε αυτές τις κοινότητες, ποιοί θα τις συγκροτήσουν και πώς, με ποιά βούληση αλλά και προγενέστερη εμπειρία, ηθική και ιδεολογική συγκρότηση, αφού, αν μιλάμε π.χ. για τη Δύση, με άλλα πρότυπα και μοντέλα και με άλλο τρόπο ζωής μεγαλώνουμε και διαμορφωνόμαστε, όχι μόνο οι αστοί αλλά και η εργατική τάξη, ή αν θες οι τάξεις που δεν έχουν κανένα προνόμιο. Κατά τη γνώμη μου εκεί είναι όλο το πρόβλημα, και αυτό είναι και το θέμα της αριστεράς. Και επειδή μεν τα παλιά εργαλεία είναι βέβαια ανεπίκαιρα και ανεπαρκή, δεν σημαίνει όμως πως δεν τα μελετούμε και δεν πατάμε πάνω στην ιστορία για να πάμε παραπέρα, παραθέτω κάτι σημαντικό που λέει ο Λένιν στο «Ο αριστερισμός παιδική αρρώστια του κουμουνισμού», στο τελευταίο κεφάλαιο «Λαθεμένα συμπεράσματα από σωστά δεδομένα»: «Ο καπιταλισμός, και η αστική ατμόσφαιρα που δημιουργεί (που ακόμα και μετά την ανατροπή της αστικής τάξης εξαφανίζεται με μεγάλη βραδύτητα γιατί η αγροτιά ξαναγεννά συνεχώς την αστική τάξη) γεννούν κυριολεκτικά σε όλους χωρίς εξαίρεση τους τομείς της δουλειάς και της ζωής έναν ακριβώς ίδιο στην ουσία, με μηδαμινές παραλλαγές στη μορφή, αστικό καριερισμό, εθνικό σωβινισμό, μικροαστική προστυχιά κ.λ.π….γιατί δεν μπορούμε να χτίσουμε τον κομμουνισμό παρά με το ανθρώπινο υλικό που δημιούργησε ο καπιταλισμός, γιατί δεν μπορούμε να εξοστρακίσουμε και να εκμηδενίσουμε την αστική διανόηση, πρέπει να τη νικήσουμε, να τη μεταπλάσουμε, να τη μεταμορφώσουμε, να την αναδιαπαιδαγωγήσουμε, όπως πρέπει να αναδιαπαιδαγωγήσουμε μέσα σε μακρόχρονη πάλη, με βάση τη δικτατορία του προλεταριάτου, και τους ίδιους τους προλετάριους, που και αυτοί δεν απαλλάσσονται από τις μικροαστικές τους προλήψεις μονομιάς, με κάποιο θαύμα, με το θέλημα της Παναγίας, με ένα σύνθημα, με μια απόφαση, με ένα διάταγμα παρά μόνο με τη μακρόχρονη και δύσκολη μαζική πάλη ενάντια στις μαζικές μικροαστικές επιδράσεις». Λέει και άλλα ενδιαφέροντα σε αυτό το κεφάλαιο σχετικά και με τη συμμετοχή στα αστικά κοινοβούλια, αλλά μην κουράζω άλλο. Οι δομές αλλάζουν τους ανθώπους αλλά οι άνθρωποι είναι αυτοί που αλλάζουν τις δομές, επομένως είναι μια αέναη αμφίδρομη, σπειροειδής αν θες διαδικασία που πρέπει να γίνεται προς τη σωστή κατεύθυνση, και για αυτό η αριστερά έχει καθήκον να «σπώχνει» και να «πιέζει», τόσο ως προς τη λειτουργία της κοινωνίας και τους θεσμούς, που πρέπει ολοένα να εκδημοκρατίζονται, όσο και σε επίπεδο ζυμώσεων στη βάση, με το λόγο της, τις δράσεις, την ίδια τη δική της παρουσία. Βεβαίως μπορεί να παρεμβάλονται γεγονότα – ρωγμές που φέρουν απότομες ρήξεις και μετακινήσεις, αυτό εκτιμάται ανάλογα.

  2. redpunk67

    Αυτό που λέει ο ΚΚ έχει μια βάση. Γι’ αυτό χρειάζεται από τώρα να «εκπαιδευτούν» οι άνθρωποι πάνω σε αυτό το «μοντέλο». Γι’ αυτό και το κίνημα χρειάζεται να συγκροτείται με τέτοιους «κομμουνιστικούς» όρους, αυτόνομα, αυτοοργανωμένα, αυτοδιαχειριζόμενα.

  3. Αντιγράφω εδώ παρακάτω τις προτάσεις του ΚΚΕ για την έξοδο απο την κρίση, που όλως τυχαίως είναι ο «σοσιαλισμός»!… Δεν διαφωνώ με την λογική οτι πραγματική έξοδος απο την κρίση θα γίνει μόνο με ανατροπή του καπιταλισμού. Όμως αυτό που το ΚΚΕ λέει «κεντρικό σχεδιασμό» στην ουσία οδηγεί στο «λαϊκό κράτος» που λέω στο άρθρο μου…(επίσης προσέξτε και τον κεντρικό ρόλο που αναθέτει το ΚΚΕ στην «επιστήμη»…) Αμφιβάλλω αν οποιοσδήποτε απο την Ανταρσύα ή την κομμουνιστική πτέρυγα του Σύριζα θα διαφωνούσε με την ουσία των προτάσεων του ΚΚΕ! Η διαφορά όλων εμάς που κινούμαστε στον ελευθεριακό-αντιεξουσιαστικό χώρο είναι ακριβώς αυτή: Κανένας «κεντρικός σχεδιασμός» δεν πρόκειται ποτέ να οδηγήσει σε ουσιαστική ανατροπή του συστήματος…ακόμα και με εργατικό έλεγχο…πολύ σύντομα ο «εργατικός έλεγχος» θα γίνει η πρόφαση της νέας γραφειοκρατίας και ιδιοκτησίας στο όνομα του λαού…
    Διαβάστε τις προτάσεις του ΚΚΕ (τις αντέγραψα απο το nooz.gr) :

    Η πολιτική πρόταση του ΚΚΕ για τη διέξοδο από τη κρίση, όπως την παρουσίασε η Αλ. Παπαρήγα, στην ομιλία της, έχει ως εξής:

    «Γίνεται κοινωνική λαϊκή περιουσία ο κλάδος επεξεργασίας πρώτων υλών, οι κλάδοι της μεταποίησης, η παραγωγή μηχανημάτων, η Ενέργεια, οι μαζικές Μεταφορές, οι Τηλεπικοινωνίες, το συγκεντρωμένο εμπόριο με στόχο όσο το δυνατόν πιο αυτοδύναμη οικονομία, μειώνοντας την εξάρτησή της από το εξωτερικό εμπόριο και τις συναλλαγές με τις καπιταλιστικές οικονομίες, τους διεθνικούς μονοπωλιακούς ομίλους σε τέτοιους κρίσιμους τομείς.

    Κοινωνικοποιείται η γη, οι μεγάλες καπιταλιστικές επιχειρήσεις στον αγροτικό τομέα, διαμορφώνονται κρατικές παραγωγικές μονάδες για την παραγωγή και επεξεργασία αγροτικών προϊόντων ως πρώτων υλών ή άμεσα καταναλώσιμων.

    Δίπλα στα κοινωνικοποιημένα μέσα παραγωγής δημιουργείται ο παραγωγικός συνεταιρισμός για την μικρή εμπορευματική παραγωγή στην πόλη και ο παραγωγικός συνεταιρισμός των μικρών και μεσαίων αγροτών. Οι μικροί και μεσαίοι αγρότες συμμετέχουν με βάση την κατανομή στη γη και τις ζωικές μονάδες, με την οποία εντάχθηκαν στο συνεταιρισμό.

    Αξιοποιούνται τα νέα επιτεύγματα των τεχνολογιών και της επιστήμης, με στόχο τη μείωση του εργάσιμου χρόνου, τη διεύρυνση του ελεύθερου χρόνου, ώστε να επιτυγχάνεται η ανύψωση του πολιτιστικού – μορφωτικού επιπέδου, να κατακτάται η ικανότητα ουσιαστικής συμμετοχής στον έλεγχο της διοίκησης, στους θεσμούς της εξουσίας.

    Καταργείται κάθε είδους ιδιωτική – επιχειρηματική δραστηριότητα σε τομείς όπως η Υγεία, η Πρόνοια, η Ασφάλιση, η Παιδεία, ο Πολιτισμός, ο Αθλητισμός.

    Η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής παρέχει την μοναδική δυνατότητα να διαμορφωθεί κεντρικός σχεδιασμός για την αξιοποίηση και κατανομή όλου του ανθρώπινου δυναμικού, για να εκμηδενισθεί η ανεργία.

    Αυτόν τον σχεδιασμό και αυτήν την κατανομή δεν την κατοχυρώνει ο μονοπωλιακός καπιταλισμός, αφού το κάθε μονοπώλιο μπορεί να προγραμματίσει κοντοπρόθεσμα, το πολύ μεσοπρόθεσμα, τον ατομικό του προγραμματισμό με κριτήριο το κέρδος σε συνθήκες γενικότερης καπιταλιστικής αναρχίας.

    O κεντρικός σχεδιασμός της οικονομίας στηρίζεται στην αξιοποίηση όλων των αναπτυξιακών δυνατοτήτων της Ελλάδας που αφορούν τις ανθρώπινες ανάγκες, χωρίς ανισομέρειες και μακριά από κάθε περιορισμό που προκύπτει από την διαπλοκή της ελληνικής οικονομίας από την ιμπεριαλιστική ΕΕ και τους διάφορους μηχανισμούς τύπου τρόικας. Εξειδικεύεται κατά κλάδο, και διακλαδώνεται κατά περιφέρεια της χώρας και κατά κατηγορία.

    Οι παραγωγικοί συνεταιρισμοί συνδέονται με τον Κεντρικό Σχεδιασμό με πλάνα παραγωγής και κατανομής, πλάνα κατανάλωσης πρώτων υλών, ενέργειας, νέων μηχανημάτων και υπηρεσιών.

    Οργανώνεται από κρατικούς οργανισμούς – ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ινστιτούτα κλπ – η επιστημονική έρευνα, η οποία υπηρετεί τον Κεντρικό Σχεδιασμό, τη διεύθυνση της κοινωνικής παραγωγής και των κοινωνικών υπηρεσιών, με γνώμονα την ανάπτυξη της κοινωνικής ευημερίας.

    Όλοι οι εργαζόμενοι απολαμβάνουν ισότιμα, με βάση τις ανάγκες τους, ισότιμες υπηρεσίες δημόσιες και δωρεάν, Υγείας, Παιδείας, Πρόνοιας, Ασφάλισης, αναψυχής, προστασίας των παιδιών και υπερηλίκων, πολύ φτηνές υπηρεσίες (και σε ορισμένες περιπτώσεις δωρεάν) μεταφορών, τηλεπικοινωνιών, ενέργειας και ύδρευσης για λαϊκή κατανάλωση κ.λπ.

    Διαμορφώνονται κρατικές κοινωνικές υποδομές που παρέχουν υψηλής ποιότητας κοινωνικές υπηρεσίες για την κάλυψη αναγκών που σήμερα αντιμετωπίζονται από το ατομικό και οικογενειακό νοικοκυριό (π.χ. εστιατόρια σε τόπους δουλειάς, σε σχολεία).

    Παρέχεται σε όλα τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δημόσια και δωρεάν υποχρεωτική προσχολική αγωγή. Εξασφαλίζεται αποκλειστικά δημόσια δωρεάν γενική δωδεκάχρονη εκπαίδευση για όλους μέσα από έναν τύπο σχολείου με ενιαία δομή, πρόγραμμα, διοίκηση και λειτουργία, υλικοτεχνική υποδομή, ενιαία εκπαιδευμένο εξειδικευμένο προσωπικό. Εξασφαλίζεται αποκλειστικά δημόσια δωρεάν επαγγελματική εκπαίδευση μετά τη γενική υποχρεωτική εκπαίδευση. Εξασφαλίζεται εγγυημένη δουλειά με βάση το επιστημονικό και επαγγελματικό αντικείμενο για όλους και όλες, πριν ακόμα πάρουν το πτυχίο τους.

    Διαμορφώνεται αποκλειστικά δημόσιο και δωρεάν σύστημα Υγείας και Πρόνοιας.

    H λαϊκή οικονομία δεν είναι συμβατή με τη συμμετοχή της χώρας στις ιμπεριαλιστικές ενώσεις, όπως είναι η EE και το NATO. H λαϊκή εξουσία ανάλογα με τις διεθνείς συνθήκες και τον περίγυρο της χώρας, θα επιδιώξει να αναπτυχθούν διακρατικές σχέσεις, με αμοιβαίο όφελος, ανάμεσα στην Ελλάδα και άλλες χώρες.

    Η Ελλάδα της λαϊκής εξουσίας, οικονομίας, θα επιδιώξει να αξιοποιήσει κάθε ρωγμή αντίθεσης και ανταγωνισμού ανάμεσα στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις για τη διαφύλαξη και ενίσχυση της λαϊκής εξουσίας, οικονομίας, της εδαφικής ακεραιότητας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας.

    Η λαϊκή εξουσία θα στηριχθεί σε λαϊκούς θεσμούς που θα γεννήσει η πάλη και η πρωτοβουλία του εργατικού λαϊκού κινήματος, θα αναδειχθούν, κατά συνέπεια, νέοι θεσμοί.

    Βάση της λαϊκής εξουσίας θα είναι οι παραγωγικές μονάδες, οι τόποι εργασίας, στους οποίους θα ασκείται και ο εργατικός και κοινωνικός έλεγχος της διεύθυνσης. Mέσα από τις παραγωγικές κοινότητες, θα εκλέγονται και θα ανακαλούνται όταν πρέπει οι εκπρόσωποι των εργαζομένων στα όργανα εξουσίας.

    Οι συνεταιρισμένοι μικροί εμπορευματοπαραγωγοί και αγρότες κατοχυρώνονται ως σύμμαχοι της εργατικής τάξης, εκλέγουν τους αντιπροσώπους τους από τα κάτω προς τα πάνω με αντίστοιχα σώματα.

    Οι νέοι και οι νέες που δεν βρίσκονται στην εργασία, δηλαδή σπουδαστές, φοιτητές, θα εκλέγουν τους αντιπροσώπους μέσα από τις εκπαιδευτικές μονάδες, ενώ θα αξιοποιούνται με ειδικό τρόπο οι μαζικές οργανώσεις και ειδικές υπηρεσίες, ώστε να αντιπροσωπεύονται οι μη εργαζόμενοι για ειδικούς λόγους και οι συνταξιούχοι.

    Η λαϊκή εξουσία θεσμοθετεί και παίρνει πρακτικά μέτρα ώστε να εξασφαλίζεται η άσκηση του εργατικού και γενικότερα κοινωνικού ελέγχου, η ανεμπόδιστη άσκηση κριτικής σε αποφάσεις και χειρισμούς που εμποδίζουν την ανάπτυξη και ενίσχυση της λαϊκής οικονομίας. Είναι ζωτική ανάγκη να καταγγέλλονται πάσης φύσεως και προέλευσης αυθαιρεσίες, γραφειοκρατίας ή άλλα αρνητικά φαινόμενα.

    Εκλέγεται από τα κάτω προς τα πάνω το ανώτατο όργανο εξουσίας με μη μόνιμους και ανακλητούς εκπροσώπους, που δεν πρέπει να ξεκόβονται από την παραγωγή. Όπου χρειάζεται γίνεται απόσπαση κατά την διάρκεια της θητείας τους ανάλογα με τις συγκεκριμένες ανάγκες. Οι αντιπρόσωποι, όπως λένε σήμερα, «βουλευτές» δεν έχουν κανένα ιδιαίτερο οικονομικό προνόμιο από τη συμμετοχή τους στα όργανα εξουσίας. Από το ανώτατο όργανο ορίζονται η κυβέρνηση, οι επικεφαλής των διαφόρων εκτελεστικής αρμοδιότητας τομέων (υπουργεία, διευθύνσεις, επιτροπές κ.λπ.).

    Διαμορφώνεται αντίστοιχο σύνταγμα, εργατικό δίκαιο και οικογενειακό δίκαιο που κατοχυρώνει τις νέες σχέσεις. Tο Δικαστικό Σώμα συγκροτείται από αιρετούς και ανακλητούς λαϊκούς δικαστές, καθώς και από μόνιμο δικαστικό προσωπικό, υπόλογους στους θεσμούς της εργατικής εξουσίας».

    Σύμφωνα με την κ. Παπαρήγα, η πρόταση «απευθύνεται στην εργατική τάξη, στους αυτοαπασχολούμενους, στη φτωχή αγροτιά, στα κινήματα της νεολαίας, των γυναικών, σε κάθε κίνημα και μορφή οργάνωσης με διάθεση αντίστασης στα μονοπώλια, στον ιμπεριαλισμό».

  4. και κάτι ακόμα:

    Ο Λένιν λέει: «πρέπει να αναδιαπαιδαγωγήσουμε, μεταπλάσουμε, μεταμορφώσουμε την εργατική τάξη κλπ.»…όπως γράφεις κ.κ.

    κι εγώ ρωτάω: σε ποιούς αναφέρεται ο Λένιν λέγοντας «εμείς πρέπει να μεταπλάσουμε»; Ποιοί είναι αυτοί που θα μεταπλάσσουν; Το κόμμα; η πρωτοπορία; Κι αυτό δεν είναι αστική αντίληψη; οτι μια χούφτα φωτισμένων επαναστατών διανοουμένων, θα «μεταπλάσει» την κοινωνία;
    Πόσο αλήθεια πιό εξουσιαστική αντίληψη μπορεί να βρεί κανείς απο αυτό το απόσπασμα;

  5. χριστίνα φραγκάκου

    Aγαπητέ Γιάννη Κ,
    Είμαι φοιτήτρια στο ΕΑΠ .Στην αναζήτησή μου για μια εργασία για τον Μάρξ και την νεωτερικότητα «έπεσα»πάνω στο πολύ ενδιαφέρον κείμενό σου!
    Θέλω να αναφερθώ σ’αυτό με κάποιο τρόπο βιβλιογραφικά αλλα και ουσιαστικά χωρίς να θίξω την πατρότητά του!Κατ’αρχήν: μου επιτρέπεις;και κατά δεύτερο λόγο:έχεις καμιά ιδέα τι πρέπει να κάνω;;
    Σ’ευχαριστω! χριστίνα φραγκάκου

  6. Χριστίνα επικοινώνησε μαζί μου στο i.kyriakakis@gmail.com να συνεννοηθούμε. Είσαι ελεύθερη να χρησιμοποιήσεις ό,τι θές, αλλά για να είναι ακαδημαϊκά και βιβλιογραφικά έγκυρο, ίσως χρειάζεται κάποια παραπάνω στοιχεία (τα οποία φυσικά είμαι πρόθυμος να σου δώσω). Γνωρίζω οτι δέχονται ως έγκυρα άρθρα, μόνο επιστημονικών περιοδικών στη βιβλιογραφία (κι εκεί όμως μπορώ να σου δώσω κάποιες πληροφορίες, αν μου πείς και το θέμα σου). Ευκαιρία να παλέψουμε να νομιμοποιήσουμε, όμως, και την ελεύθερη διακίνηση ιδεών στο διαδίκτυο, ως ακαδημαϊκά έγκυρη. (Αυτοί δεν θα το δεχτούν ποτέ, αλλά εμείς ας το παλέψουμε!).

  7. Παράθεμα: Το κεφάλαιο, το κράτος και η συναίνεση: πού έκαναν λάθος οι Μαρξιστές-Λενινιστές | ΑΘΡΗΣΚΟΣ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s