Βιβλιο

Προτάσεις (26/8/2010)

Σταύρος Ζουμπουλάκης, Χριστιανοί στον δημόσιο χώρο. Πίστη ή πολιτιστική ταυτότητα; (Εστία)

Στις μεταχριστιανικές κοινωνίες της Eυρώπης η χριστιανική πίστη έχει πάψει προ πολλού νά αποτελεί θεμελιώδες καί, πολύ περισσότερο, αυτονόητο στοιχείο του συλλογικού βίου. H μακρά πολιτιστική διαδικασία της εκκοσμίκευσης, ήτοι του αποχριστιανισμού των ευρωπαϊκών κοινωνιών, την εξωθεί πιεστικά στην ιδιωτική σφαίρα. Όσοι όμως εξακολουθούν να θέλουν να ζήσουν τη ζωή τους σύμφωνα με την πίστη αυτή (ή όποια άλλη θρησκευτική, και μάλιστα μονοθεϊστική, πίστη) δεν μπορούν να δεχτούν να τη θεωρήσουν μια ιδιωτική υπόθεση – εξού η ένταση, ή και σύγκρουση, ανάμεσα στο Kράτος και την Eκκλησία ή, γενικότερα, ανάμεσα στο πολιτικό και το θρησκευτικό στοιχείο. Tα κείμενα του βιβλίου αυτού, είτε μελετούν συγκεκριμένες περιπτώσεις συγγραφέων και δημιουργών είτε συζητούν θεσμικά ζητήματα, εκείνο το οποίο τελικά αναζητούν είναι ο τρόπος της παρουσίας και της μαρτυρίας των χριστιανών στο δημόσιο χώρο των σύγχρονων πλουραλιστικών κοινωνιών.

Christa Wolf, Μοιρασμένος ουρανός (University Studio Press)

Ο Μοιρασμένος ουρανός αποτελεί το πρώτο μυθιστόρημα της Κρίστα Βολφ, ένα κείμενο που το 1963 ήδη κατά την προδημοσίευσή του σε περιοδικό γνώρισε τεράστια επιτυχία και μέσα σε ένα χρόνο έφτασε τα 160.000 αντίτυπα. Η άμεση μεταφορά του στον κινηματογράφο στερέωσε τη θέση της συγγραφέως στα πολιτιστικά συμφραζόμενα της Ανατολικής Γερμανίας, παρʼ όλη την κρατική αντίδραση που απαιτούσε από τους συγγραφείς προσήλωση στα ιδεώδη του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, κάτι που φαινόταν να μην εκπληρώνει το μυθιστόρημα της Βολφ. Το κείμενο μεταφράστηκε σε περισσότερες από 20 γλώσσες και διδάχτηκε στα σχολεία ως αντιπροσωπευτικό δείγμα της ζωής στην Ανατολική Γερμανία.

Προτάσεις (24/6/2010)

Alberto Mendez, Τα τυφλά ηλιοτρόπια (Πάπυρος)

Στις 17 Ιουλίου 1936 ξεκίνησε στα μαροκινά παράλια ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος που κράτησε τρία χρόνια και σημάδεψε την Ισπανία για πάντα. Αυτό το βιβλίο καταγράφει τις χαμηλόφωνες διηγήσεις ανθρώπων που θέλησαν να μιλήσουν για φίλους, για αγνοούμενους συγγενείς, για οριστικές απουσίες. Είναι ιστορίες από τον καιρό της σιωπής, από τον καιρό που όλοι φοβόντουσαν να δείξουν πως ξέρουν. Τέσσερις αυθεντικές ιστορίες της μετεμφυλιακής Ισπανίας, που συνδέονται επιδέξια μεταξύ τους και σκιαγραφούν τον πραγματικό πρωταγωνιστή αυτής της αφήγησης: την ήττα.

Ο Μέντεθ είναι ο μόνος Ισπανός συγγραφέας που τιμήθηκε μετά θάνατον με το Εθνικό Βραβείο Πεζογραφίας. Το βιβλίο έχει τιμηθεί επίσης με το Βραβείο Κριτικής 2005 και το Βραβείο Setenil 2004.

Κrzysztof Ziarek/Ferenc Feher, Τέχνη και ριζοσπαστικότητα. Λούκατς, Χάιντεγγερ, Αντόρνο (Ύψιλον)

Τα δύο κείμενα που περιέχονται σε αυτόν τον τόμο τα χωρίζει ένα διάστημα 23 χρόνων (1979-2002). Γράφτηκαν και τα δυο από διακεκριμένους πρόσφυγες από την πρώην Ανατολική Ευρώπη – ο Ferenc Feher είναι Ούγγρος, πρώην σύζυγος της Agnes Heller και μαθητής στη νεότητά του, όπως κι εκείνη, του ίδιου του Λούκατς· ο Krzysztof Ziarek, λίγο νεώτερος, είναι Πολωνός- στις Ηνωμένες Πολιτείες και συζητούν τρεις μεγάλες φιλοσοφικές μορφές του εικοστού αιώνα -τον Γκέοργκ Λούκατς, τον Τέοντορ Β. Αντόρνο και τον Μάρτιν Χάιντεγγερ- που ασχολήθηκαν κατά ιδιάζοντα τρόπο με τα αισθητικά ζητήματα. Αυτό είναι ίσως και το μόνο στοιχείο που ενοποιεί τους τρεις μείζονες διανοητές. Κατά τα άλλα μπορούν να διακριθούν με διαφορετικούς τρόπους αναλόγως του αν κάποιος προκρίνει το πολιτικό ή το αισθητικό κριτήριο: από πολιτική άποψη, ο Λούκατς και ο Αντόρνο ανήκουν στη (μετα)μαρξιστική παράδοση, παρότι υιοθετούν διαμετρικά αντίθετες θέσεις ως προς το σοβιετικό πείραμα, ενώ ο Χάιντεγγερ συνήθως εκχωρείται στη δεξιά (ή, έστω περιστασιακή, συνοδοιπορία του με τον εθνικοσοσιαλισμό στη Γερμανία έχει αφήσει ένα ανεξίτηλο στίγμα στη διανοητική του εικόνα). Από αισθητική άποψη, ωστόσο, ο Αντόρνο και ο Χάιντεγγερ βρίσκονται πολύ πιο κοντά μεταξύ τους χάρη στις εικονοκλαστικές θεωρητικές τους προσεγγίσεις που συναντούν νεωτερικούς καλλιτεχνικούς πειραματισμούς του αιώνα τους, ενώ ο Λούκατς παρέμεινε προσκολλημένος σε ένα κλασικιστικό κριτήριο που τον εμπόδισε, όπως τόσο συχνά παρατηρείται, να εκτιμήσει εκείνο που διακυβεύθηκε στην ερμητική ιδιόλεκτο της τέχνης του εικοστού αιώνα.
[...] (από την εισαγωγή του βιβλίου)

Προτάσεις (16/6/2010)

Γιώργος Φαράκλας, Νόημα και κυριαρχία (Εστία)

Όταν ζούμε υπό ανελεύθερες σχέσεις, δημιουργούνται νοήματα για τη γνώση και την πράξη, τα οποία είναι στρεβλά. H αναζήτηση της ορθής νοηματικής συγκρότησης είναι λοιπόν από μόνη της μια προσπάθεια ανόρθωσης της ανθρώπινης κατάστασης, μια κριτική των σχέσεων κυριαρχίας. Aυτό είναι το σκεπτικό του Γιώργου Φαράκλα σʼ αυτό το βιβλίο διαλεκτικής φιλοσοφίας.

Συνδιαλέγεται σχετικά με παλαιούς και σύγχρονους στοχαστές, από τον Θουκυδίδη, τον Πλάτωνα και τον Aριστοτέλη, μέχρι τον Mονταίνιο, τον Pουσσώ, τον Kαντ, τον Φίχτε, τον Έγελο και τον Σαρτρ, από τον Mπασελάρ και τον Σερ ώς τον Aλτουσσέρ και τον Nτεριντά. Tο βιβλίο θέλει να είναι μέρος μιας εγχώριας συζήτησης, γιʼ αυτό και συζητά με σύγχρονους νεοέλληνες όπως ο Kονδύλης, ο Mπαλτάς, ο Mπασάκος, ο Ψυχοπαίδης και άλλοι. H θέση του είναι ψυχοπαιδικής εμπνεύσεως και αντίθετη με την κονδυλική θέση ότι το νόημα αποτελεί μόνο προϊόν κυριαρχίας. Γιʼ αυτό τον λόγο το ένα τέταρτο του έργου καταλαμβάνει η πρώτη δημοσιευμένη εκτενής παρουσίαση του έργου του Kονδύλη.

Βικτόρ Σερζ, Υπόθεση Τουλάγεφ (Scripta)

Η Υπόθεση Τουλάγεφ διαιρείται σε δέκα κεφάλαια (ή αλληλοσυμπληρούμενους πίνακες όπως τα αποκάλεσε ο Σερζ σε ένα φυλλάδιο). Το καθένα τους είναι λίγο ως πολύ αυτοτελές. Το καθένα εστιάζει σε έναν διαφορετικό χαρακτήρα, παρότι αρκετοί από τους χαρακτήρες εμφανίζονται σε περισσότερα από ένα κεφάλαια. Η πλοκή εξελίσσεται χρονολογικά, από την απροσχεδίαστη, σχεδόν τυχαία δολοφονία του Τουλάγεφ, ενός ανώτατου στελέχους του Κόμματος, μέχρι την εκτέλεση, έναν χρόνο αργότερα, τριών ανδρών, οι οποίοι ήταν όλοι τους σημαίνοντες μπολσεβίκοι, μπλέχτηκαν στα δίχτυα της έρευνας και επιλέχτηκαν να πληρώσουν για το ανεξιχνίαστο έγκλημα. [...]

ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ ΚΑΙ ΜΑΣ ΑΡΕΣΑΝ:

Claudia Rusch, Η δική μου Ελεύθερη Γερμανική Νεολαία (Πόλις)

Τι συμβαίναι όταν μεγαλώνεις με τη βεβαιότητα ότι οι κατσαρίδες δεν είναι ζωύφια, αλλά χαφιέδες της Στάζι; Πώς νιώθεις όταν οι γονείς σου είναι εχθροί του κράτους κι εσύ το μόνο που θέλεις είναι να μην είσαι διαφορετική από τα άλλα παιδιά; Τι γίνεται όταν υποψιάζεσαι ότι ακόμα και η γιαγιά σου μπορεί να σε παρακολουθεί;
Η Κλάουντια Ρους διηγείται με χιούμορ και συναίσθημα την ιστορία των παιδικών και νεανικών της χρόνων στην Ανατολική Γερμανία. Οι ιστορίες της είναι αστείες, συγκινητικές, ταυτόχρονα γελοιογραφικές, και φωτίζουν με δημοσιογραφικό τρόπο τη σκοτεινή πλευρά του ανατολικού μπλοκ. Η Ρους δεν καταπιάνεται με σημαντικά ιστορικά γεγονότα, ούτε αναλύει δύσκολα πολιτικά θέματα. Ως παιδί που μεγάλωσε σε οικογένεια αντιφρονούντων αρκείται στο να περιγράψει την καθημερινότητά της, που αποδεικνύεται άκρως αποκαλυπτική. Χωρίς το σύνδρομο της νοσταλγίας ή της συνολικής απόρριψης, μιλάει για τις ευτυχισμένες και τις πικρές στιγμές, το διχασμό των συναισθημάτων, την ελευθερία του ορίζοντα, τις προδοσίες και τον παραλογισμό ενός συστήματος που σημάδεψε τη ζωή της.

Λουίς Σεπούλβεδα, Η σκιά του εαυτού μας (Όπερα)

“Σ’ εμάς τους γέρους τι μας έχει μείνει πια; Μόνο ο Καρλίτος Σαντάνα” σκέφτηκε ο βετεράνος και θυμήθηκε έναν άλλο ηλικιωμένο που, πριν από σαράντα χρόνια, είχε την ίδια σκέψη. το μόνο που διέφερε, ήταν το επώνυμο, καθώς και το γεγονός ότι το είχε πει ενώ έβαζε να πιει ένα ποτήρι κρασί. “Σ’ εμάς τους γέρους τι μας έχει μείνει πια; Μόνο ο Καρλίτος Γαρδέλ – στην υγειά σου, Morocho” είχε αναστενάξει τότε ο παππούς του, κοιτάζοντας με νοσταλγία το ρουμπινένιο χρώμα του κρασιού. “Αυτό ήταν όλο” θυμήθηκε ο βετεράνος. “Την άλλη μέρα, ο παππούς τίναξε τα μυαλά του στον αέρα μ’ ένα τριανταοχτάρι Smith and Wesson, το ίδιο σιδερικό που το ‘χω φυλάξει τόσες δεκαετίες πεντακάθαρο και λαδωμένο, με τις έξι σφαίρες του στη θαλάμη, τυλιγμένο σ’ ένα μαυροκόκκινο βελούδινο πανί, άτρωτο απ’ την υγρασία, τους σκώρους και τη λήθη.” Σ’ ένα παλιό συνεργείο, σε μια λαϊκή γειτονιά τον Σαντιάγο, τρεις εξηντάχρονοι φίλοι περιμένουν ανυπόμονα την άφιξη ενός άνδρα. Ο Κάτσο Σαλίνας, ο Λάλο Γαρμενόια και ο Λούτσα Αρανσίβια, τρεις παλιοί αγωνιστές της Αριστεράς, ηττημένοι από το στρατιωτικό πραξικόπημα του Πινοτσέτ, καταδικασμένοι στην εξορία και τον ξεριζωμό, ξανασυναντιούνται τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, με πρωτοβουλία του Πέδρο Νολάσκο, ενός παλιού συντρόφου που τον περιμένουν για να τεθούν υπό τις διαταγές του και να προβούν σε μια παράτολμη επαναστατική πράξη. Ο Νολάσκο, όμως, ενώ κατευθύνεται προς το συνεργείο, βρίσκει ένα θάνατο γκροτέσκο, χτυπημένος από την τυφλή μοίρα με τη μορφή ενός πικάπ που πετιέται από ένα παράθυρο μετά από έναν βίαιο συζυγικό καβγά. Κι ενώ όλα έδειχναν ότι μετά το θάνατο τον αρχηγού το σχέδιο θα ματαιωνόταν, ο Γαρμενδία πλησίασε τους συντρόφους του και τους απευθύνθηκε με την αγαπημένη φράση του νεκρού συντρόφου: “Λοιπόν, παιδιά; Είστε;”.

Εδουάρδο Γκαλεάνο, Καθρέφτες. Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία (Πάπυρος)

Με την τριλογία του “Μνήμη της φωτιάς”, η οποία τον καθιέρωσε ως έναν από τους κορυφαίους συγγραφείς της ισπανόφωνης λογοτεχνίας, στόχος του ήταν “να συμβάλει στη διάσωση της λεηλατημένης μνήμης … κυρίως της Λατινικής Αμερικής, γης αγαπημένης και περιφρονημένης”. Με τους “Καθρέφτες” -έργο στο οποίο το στοιχείο του μύθου είναι λιγότερο έντονο, καθώς το βάρος πέφτει κυρίως στην Ιστορία- ο στόχος αυτός δεν αφορά πλέον τον αμερικανικό περίγυρο, αλλά αποκτά οικουμενική διάσταση: ο Γκαλεάνο γράφει μια “σχεδόν παγκόσμια ιστορία”, που ξεκινά από τους κοσμογονικούς μύθους και την εμφάνιση του ανθρώπου στη γη και φτάνει μέχρι την αυγή του 21ου αιώνα. Σε εξακόσια αφηγήματα-βινιέτες, που αναπτύσσονται χρονολογικά αλλά και θεματικά, μιλά για τον πόλεμο, τη φτώχεια, τον αγώνα του ανθρώπου για ζωή, για την ομορφιά, τις γυναίκες και τους άνδρες, για τον πόλεμο, τη φτώχεια, τις κοινωνικές ανισότητες και το ρατσισμό, για τον επεκτατισμό και την αδηφαγία της Δύσης, για τη φύση και την καταστροφή της, για το ποδόσφαιρο και τα ΜΜΕ. Με τους “Καθρέφτες” ο Εδουάρδο Γκαλεάνο προσφέρει ένα έργο ιστορίας και πολιτικού στοχασμού επιδιώκοντας να φέρει στο φως την άλλη όψη του κόσμου, να αναδείξει τις πολλαπλές πτυχές του ιστορικού βιώματος του ανθρώπου, τις οποίες αποκρύπτουν οι επίσημες, εξουσιαστικές αφηγήσεις του ιστορικού παρελθόντος.